كرديد يا ماندن جاويدشان را مشاهده كرديد ؟ اگر بگوئيد كه شما يافتيد آن را ، خود را وادار كرديد كه بگوئيد هميشه بوديد ، بر اين وضع و خردى كه داريد بىپايان و هميشه چنين باشيد ، و اگر چنين گوئيد منكر عيانيد و همه جهانيانى كه شما را مشاهده ميكنند شما را دروغگو ميشمارند .
گفتند : بلكه ، نه قديم بودن آنها را مشاهده كرديم و نه ماندن جاويدان آنها را ، رسول خدا ( ص ) فرمود : پس چرا توجه كرديد كه قضاوت كنيد به بقاء و ابديت زيرا آن را مشاهده نكرديد و حكم بحدوث و پايان پذيرى آن سزاوارتر است به بىتميزي مانند شماها ، پس بايد قضاوت كنيد به حدوث و پايان پذيرى و دنباله بريدن آن چون قدم و ابديت آن را مشاهده نكرديد ، آيا شما ننگريد شب و روز را و اينكه يكى بدنبال ديگريست ؟ گفتند : چرا ، فرمود آيا ميدانيد كه هميشه بودند و هميشه باشند ؟ گفتند : آرى ، فرمود روا است نزد شما كه شب و روز با هم جمع شوند : گفتند نه فرمود : در اين صورت يكى از ديگرى بريده باشد و بناچار يكى پيش بوده و دومى پس از او آمده .
گفتند چنين باشد ؛ فرمود شما قضاوت كرديد كه آنچه از شب و روز گذشته حادث است « 1 » با اينكه آنها را نديديد ، پس منكر قدر خدا نباشيد ! سپس فرمود :
آيا گوئيد آنچه شب و روز پيش از شما بوده پايان پذيرند يا بىپايانند ، و اگر بگوئيد بىپايانند يك پايانى بشما رسيده كه آغازش پايان ندارد ، و اگر بگوئيد پايانى پذيرند ، بايد باشد كه هيچ كدام نبودند ، گفتند آرى ، به آنها فرمود :
ميگويند عالم قديم است و حادث نيست و شما عارفيد به معنى آنچه معترفيد و بمعنى آنچه منكريد ؟ گفتند : آرى . رسول خدا ( ص ) فرمود : آنچه را كه از اشياء مشاهده كنيم بهم نياز دارند ، زيرا برخى را پايندگى نيست مگر بدان چه با او مربوط
هامش
( 1 ) زيرا هر كدام از آنها پس از ديگر وجود پيدا كرده مسبوق بعدم است و حادث و آن ديگر هم كه بدنبال حادث آمده حادث است چون باز مسبوق بعدم شده است ( شرح مترجم ) .