است چنانچه در خبرى رسيده .
2 - دانسته شود كه اينها همه از توانائى مختار دانا بمصالح و وجوه حكمتها صادر شدند زيرا اگر از طبع يا ناچارى بودند همه در يك حال محقق ميشدند .
3 - تا بمردم آرامش در انجام كارها را بياموزد و شتابزدگى را دريغ سازد چنانچه از امير المؤمنين عليه السّلام روايت شده كه « اگر ميخواست همه را در كمتر از چشم بهمزدنى آفريند مىآفريد ولى پس انداختن و مدارا را نمونهاى آورد براى امنايش و حجتى نمود بر آفريدههايش » .
در اينجا اشكالى آوردهاند و آن اينست كه روز از حركت خورشيد و طلوع و غروبش باشد و در اينجا روز چه معنا دارد ؟ و ممكن است پاسخ از آن به چند وجه .
1 - ميزان اندازهگيرى روز همان چرخش فلك نهم است نه هفت آسمان .
و آفريدهاى روزهاى مشخص ششگانه ، همان هفت آسمان و زمين و آنچه ميان آنها است مىباشد نه آنچه برتر از آنهاست و اين سبب خلأ نشود زيرا كه آبى كه مايه آفرينش همهء آنهاست پيش از آنها بوده و فضا را پر كرده .
2 - منظور از روزها چند گاه است چنانچه در فرموده خدا « هر كه پشت دهد به جهاد در آن روز » .
3 - مقصود از شش روز مقدار آنست نه وجود خارجى آن و مرجع همه يكى است زيرا پيش از وجود خورشيد روز حقيقى تحقق پذير نيست پس مقصود يا اندازهء است از زمان مطلق يا اندازه حركت خورشيد به مقدار شش روز بر فرض وجود آن و بهر تقدير پايه اينست كه زمان كششى است انتزاعى از بقاء ذات الهى يا مخلوقى كه بوده چون آب ، يا روح بنا بر قول تقدم آفرينش آن بر اجسام ، يا فرشتهها چنانچه در خبر آينده است و يا بايد گفت فلكى پيش از آن آفريده بوده بنا بر اينكه زمان وجودى دارد و آن مقدار حركت فلك است زيرا تجدد و گذشت كه
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 8
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٨