تدبّر در ذكر
ذكر در دعا بر دو پايهء مهم استوار است :
الف - شناخت خدا ( خداشناسى )
ب - شناخت نفس ( خودشناسى )
چه رابطهاى ميان خداشناسى و خودشناسى بوده ؟ و چرا در حديث آمده است ؟
كه : « مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ . »
« هر كه خودش را شناخت ، به راستى خداوندش را شناخته . »
پاسخ اين است كه بنابر جهانبينى اسلامى ، در عالَمِ هستى فقط دو چيز وجود دارد ، و آن دو چيز كه از هم كاملًا متمايز هستند :
- خداوند آفرينندهء روزى دهندهء پديد آورندهء نگارنده كه نامهاى نيك ( اسماءِ حُسنى ) از آن اوست .
- آفرينش خداى سبحان متعال .
اينكه تعبير « چيز » ( شيىء ) را به كار مىبرم ، فقط از اينروست كه تعبيرى ديگر خدايانى وجود ندارند .
پس هر چيزى جز خدا ، آفريدهاى است كه ذاتاً ضعيف ، درمانده و محدود است و خداوند بر او سرپرستى دارد و او ذاتاً بى نياز از آفريدگان و سرپرست آنان است . و درست است كه بر او كلمهء « شيىء » را اطلاق مىكنيم ، امّا به اين مفهوم ،