و خرقان سفلى و بومه ( ؟ ) و نجّار ختفر يا بخار ختفر و گاخشتوان و انديار - كندمن ( ؟ ) و سامجن ماوراء و سامجن مادون و فراوز سفلى و اروان و فراوز عليا ) شش رستاق را نمىتوان به نهرهاى مشخصى منسوب و مربوط كرد ، و براى تعيين موضع آنها نيز هيچ مدركى به دست نيست . از ميان اين شش رستاق فقط نام گاخشتوان در تأليفهاى سمعانى و ياقوت « 1 » ذكر شده ( به عربى : كاخشتوان ) ولى موضع آن را معين نكردهاند . اسامى روستاها را جغرافيون عرب جدا از نام رستاقها مىآورند و بدينسبب معلوم نيست كه ، مثلا ، رميثن و فرخشه در كدام رستاق قرار داشتهاند .
اما راجع به هفت رستاقى كه بيرون حصار بزرگ بودهاند : يعنى جزّه ( ؟ ) و شاه بخش ويسر ( رستاق كرمينه ) و خرقان عليا و رمند و يا غرقند « 2 » و پىكند ( بيكند ) و فربر ( فرب ) . . . مىتوان موضع يسر و خرقان عليا ( رجوع شود به ماقبل ، ص 265 ) و دو رستاق اخير الذكر را كه بر سر راه خراسان بودهاند ، معلوم كرد . - پهنهاى كه از بخارا تا كرانهء آمودريا ( جيحون ) ممتد بوده تاحدى به تفصيل وصف شده است « 3 » . به فاصلهء يك فرسخ و نيمى شهر « 4 »
هامش
( 1 ) - « معجم » ،I V، 222 .
( 2 ) - شايد بايد بهجاى « غرقند » قزغند خوانده شود . روستاى « قزغند » بنا به حدس سمعانى ( « متون » ، ص 64 ؛ چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « القزغندى » ) در حومهء سمرقند قرار داشته .
( 3 ) - ابن خردادبه ، 25 .
( 4 ) - به گفتهء قدامه ( 203 ) - 5 فرسخ . در نتيجه فاصلهء بخارا تا آمودريا در تأليف اين نويسنده سه فرسخ و نيم بيش از ( 22 فرسخ و نيم ) مسافتى است كه ابن خردادبه ذكر كرده . ولى ديگر مدارك اين نظر را تأئيد نمىكنند .