روستا به فاصلهء يك روز راه يا 4 فرسخ از بخارا ، بر سر راه خوارزم قرار داشته و به نام دخفندون نيز خوانده مىشده « 1 » .
به گفتهء نرشخى در اين محل دوازده اريق [ جويبار ] بود . فرخشه درون حصار بزرگ قرار داشته و از قديم ملك بخار خداتان بوده و از بخارا قديمتر شمرده مىشده . در اينجا كاخ كهنهء بخار خداتان بوده كه بروايت خلق بيش از هزار سال برپا بوده است . در قرن هشتم دو بخار خدات - خنگ خدات و بنيات [ بن طغشاده ] - آن را احياء كردند . اسماعيل سامانى ده ملكى بخار خداتان را كه سالى 20000 درهم درآمد داشت ضبط و مصادره كرد و به اهل ده تكليف كرد كه كاخ را مسجد جامع سازند ولى به مقصود نرسيد ، كاخ به فرمان احمد بن نوح بن نصر خراب شد و مصالح آن در ساختمان كاخى كه وى در قرب كهندز بخارا بنا كرده بود به كار رفت . در ورخشه « نوروز كشاورزان » را پنج روز پيشتر از « نوروز مغان » جشن مىگرفتند . ظاهرا نام اين روستاى قديمى در اسم تل بزرگى كه در نزديكى قريهء راميثن قرار دارد ، محفوظ مانده است « 2 » .
15 -
كشنه : در ضمن ذكرى از اريقهاى شهر ( ماقبل ) از اين اريق نيز ياد شده .
16 -
راميثن ( راميثنه ) : به روستائى به همين نام مىرسيده . قريهء
هامش
( 1 ) - تلفظ اين اسم در تأليف سمعانى و كتاب ياقوت ( « معجم »I I، 568 ) معلوم گرديده .
( 2 ) - زيمين ؛ « گزارش دو سفر بخارا » ، ص 131 . ( دربارهء حفريات ورخش رجوع شود به : شيشكين ، « تحقيق در ويرانهء ورخش » ؛ شيشكين ، « كارهاى باستانشناسى 1947 » ؛ همچنين رجوع شود به ديگر تأليفات مؤلف مزبور كه در فهرست كتب آمده .
- هيئت تحريريه ) .