در شمال شرقى ، « مرز حاشيه مزروع و بيابان لم يزرع - كه در سمت شرق خاكريز تا كرمينه ممتد است - قرار دارد » ضلع شمالى آن بعضا در امتداد كرانهء چپ و مرتفع زرافشان ممتد است « 1 » . تلفظ نامهاى رستاقهاى بخارا و موضع آنها گاه مشكوك است . گاه اريقهائى كه رستاقهاى مزبور را مشروب مىكردهاند و استخرى « 2 » و نرشخى برشمردهاند « 3 » از آنها كسب نام كردهاند .
اين اريقها به شرح زير است « 4 » :
1 -
اريق كرمينيه : رستاق اين شهر در تأليف استخرى به نام يسير ( ؟ ) خوانده شده .
2 -
شاپوركام [ شافركام - در ترجمهء استخرى « سافرىكام » ناميده شده است ] « 5 » :
هامش
( 1 ) - ( مطالب ارزندهاى دربارهء حصار پيرامون واحهء بخارا در تأليفات زير وجود دارد ، رجوع شود به : ياكوبوسكى ، « هيئت باستانشناسى ؛ « شيشكين » ، « كارهاى باستانشناسى در 1937 » ؛ محمد اف ، « مدافعه انشا آتلرى » . - هيئت تحريريه ) .
( 2 ) - استخرى ، 311 - 310 .
( 3 ) - چاپ شفر ، 31 - 30 .
( 4 ) - سيت نياكوفسكى ( « يادداشتها » ، ص 121 و بعد ) معتقد است كه بسيارى از اين اريقها تا اين ايام نيز نامهاى خود را حفظ كردهاند . رجوع شود به تقريظ من درZVORAO، مجلدX I I Iص 115O. و بعد ؛ و بارتولد ، « آبيارى » ، ص 119 و بعد .
( 5 ) - كام - اصطلاح محلى بخارا كه بهجاى « اريق » به كار مىرفته ( بارتولد ، « آبيارى » ، ص 29 ) . سيت نياكوفسكى كلمهء « كامزر » و « جوىزر » را « زربزرگ » و « زركوچك » ترجمه كرده و از اينجا چنين توان نتيجه گرفت كه كلمهء محلى نهرهاى بزرگتر از « جو » و « جوى » فارسى را مىرسانده . [ كام فيروز ؟ مترجم ] .
( بارتولد ، « آبيارى » ، ص 120 ) .