بنا به گفتهء استخرى « 1 » محوطهاى كه حصار بخارا در ميان مىگرفته دوازده فرسخ درازا و همانقدر پهنا داشته . اين حصار جاده سمرقند را در مشرق طواويس - يعنى به فاصلهء 7 فرسخى شهر « 2 » و جادهء خراسان را در سه فرسخى شهر - قطع مىكرده « 3 » . گذشته از اين روستاهاى مغكان ( در پنج فرسخى بخارا و سه فرسخى شمال جادهء خراسان ) و زنذنه « 4 » . ( 4 فرسخى شمال بخارا ) درون حصار قرار داشتند . تعمير و مرمت ساليانهء حصار مستلزم صرف مال فراوان بوده و بار سنگينى بر دوش ساكنان شمرده مىشده . فقط در زمان اسمعيل امنيت خارجى به چنان مرتبهاى رسيد كه مردم شهر از آن بيغار معاف شدند .
زان پس حصار اندكاندك خراب شد . و در قرن دوازدهم ميلادى آن را « كمپيرك » ( پيرزنك ) مىخواندند .
بقاياى اين حصارها اكنون نيز بهصورت خاكريزى محفوظ مانده و در ميان اهل محل به كمپير - ديوال [ ديوار پيرزنك ] مشهور است و ن . ف .
سيت نياكوفسكى و پس از او ل . زيمين از آن بازديد كردهاند « 5 » . اين خاكريز
هامش
( 1 ) - استخرى ، 305 ؛ اشتباهى را كه در چاپ روسى 1900 روى داده - و گفته شده بود كه طول حصار معلوم نشده - درZVORAO، مجلدX I X( « در تاريخ مرو » ) ص 119 ، اصلاح كردهام .
( 2 ) - رجوع شود به ماقبل ، شرح طواويس .
( 3 ) - ابن خردادبه ، 25 ؛ مسعودى ، « تنبيه » ، 65 .
( 4 ) - استخرى ، 515 .
( 5 ) - سيت نياكوفسكى ، « گزارشى در جلسهءTKLA، 21 آوريل 1898 » ، ص 92 - 89 ؛ زيمين ، « گزارش دو سفر بخارا » ، ص 119 و بعد . ل . زيمين مىگويد كه ويرانهء حصار نه تنها در بخش شمال شرقى - كه سيت نياكوفسكى ديده بوده - محفوظ مانده بلكه در جنوب غربى - بر سر جادهء خراسان - هم باقى است .