و آب بد و غيره ) كه مقدسى « 1 » و برخى از شاعران « 2 » به شديدترين لحنى مورد مذمت قرار مىدهند نيز بهسبب تراكم فوق العادهء ساختمانها بوده است .
اما راجع به پيرامون و حومهء شهر . . . استخرى « 3 » آن را به 22 رستاق قسمت كرده كه 15 رستاق درون حصار طويلى قرار داشته - كه اينجا نيز آن حصار مانند سمرقند و بلخ - حوالى و نقاط مجاور شهر را مصون و محفوظ داشته بوده . در كتاب ابو الحسن نيشابورى ( رجوع شود به ماقبل ص 61 ) بناى اين حصارها « 4 » به امير ابو العباس فضل بن سليمان الطوسى ( 171 - 167 هجرى ) نسبت داده شده و مىبايست شهر و حومه را از حملات صحرا - نشينان ترك ايمن دارند . اين اقدام را يزيد بن غورك ملك سمرقند توصيه و به تجربهء سغد اشاره و استناد كرده بوده زيرا مردم آنجا [ سغد ] براثر بناى چنين حصارى كاملا در امان بودهاند . دروازهها و برجها به فاصلهء نيم ميل ( يعنى قريب يك ورست ) از يكديگر ساخته شده بود . ساختمان سراسر حصار فقط در سال 215 هجرى به پايان رسيد .
مسعودى « 5 » با اشاره به كتاب شخصى به نام سلمويه ( يا سلمويه ) زير عنوان « در سلسلهء عباسيان و امراى خراسان » مىگويد كه فقط در زمان فضل بن سليمان حصار قديم كه ، يكى از شاهان باستانى سغد ساخته بوده و ، مشرف به خرابى بوده تجديد بنا شد .
هامش
( 1 ) - مقدسى ، 281 .
( 2 ) - ثعالبى ، « يتيمه » ، مستخرجات به ترجمهء باربيه دمينار ،I، 185 - 184 ؛ چاپ بيروت ،I V، 9 - 8 .
( 3 ) - استخرى ، 310 - 309 .
( 4 ) - نرشخى ، چاپ شفر ، 33 - 32
( 5 ) - « تبنيه » ، 65 ؛ ترجمه ، 96 .