اين مكان بنا كرد . به هنگام آشوبى كه براثر مرگ ناگهانى عبد الملك برپا شد عاصيان كاخ را غارت كرده سوزاندند .
امير منصور فرمود تا آن را از نو بنا كنند ولى سالى نگذشت كه بار ديگر دستخوش آتش گشت و اينبار حريق تصادفى بوده است و سبب آن سنت و رسمى بوده از عصر بتپرستى كه در جشنهاى ويژه آتش مىافروختند « 1 » .
بنا بالكل سوخت . و اموال امير به جوى موليان منتقل شد و زان پس « ريگستان » متروك گرديد . با اين حال مقدسى « 2 » كه تأليف خويش را در پايان قرن چهارم هجرى نوشته كاخ ريگستان را روبروى قلعه در جهت مغرب قرار مىدهد .
منصور پس از گذشت سالى چند از آتشسوزى ، در سال 356 هجرى ، كاخى در نزديكى دروازهء نو و مكانى كه كارك علويان نام دارد بنا كرد « 3 » . اين كاخ نيز مانند كاخ اسمعيل تا پايان كار سامانيان معمور بوده . و زمين آن ملك پادشاه شمرده مىشده ، تا اينكه در عهد پادشاهى شمس الملك وى آن اراضى را به علماى بخارا بخشيد .
در زمان قراخانيان 4 ، گذشته از شمسآباد مذكور ، از كاخ احمد خان ( متوفى به سال 488 هجرى ) در « جويبار » - يعنى در قرب دروازهء ابراهيم - نيز ياد شده است . ارسلان خان فرمود تا آن « سراى را برداشته و به حصار [ كهندز ] بردند » . و بعد از چند سال كاخ تازهاى در كوى دروازجه ( يعنى بخش شمال غربى شهر ) در كوى بوليث بنا كرد . و در آنجا دو گرمابه ساخت .
هامش
( 1 ) - دربارهء اين رسم رجوع شود به : خانيكوف ، « در وصف خاننشين بخارا » ، ص 208 .
( 2 ) - مقدسى ، 281 - 280 .
( 3 ) - نرشخى ، چاپ شفر ، ص 27 .