دستخوش تخريب نگرديده بوده تا اينكه به هنگام قيام سال 1920 ميلادى از آتش ارتش محاصرهكننده زيان ديد .
اندكى پيش از آن تاريخ ، در سال 513 هجرى ارسلان خان نزديك دروازهء ابراهيم نمازگاه عيد ديگرى احداث كرد - يعنى در همان محلى كه اكنون هست . در قرن پنجم هجرى كاخ شمس الملك ( 473 - 461 هجرى ) با باغها و مراتع و باغوحش ، در اينجا قرار داشت . اين محل « غرق » ( « غرق » بهجاى « قرق » ) شمرده مىشد و به نام بانى آن شمسآباد ناميده شد . شمس - آباد در زمان جانشين شمس الملك يعنى خضر - نيز معمور بود ولى زان پس به انحطاط گرائيد و در زمان هجوم سلطان ملكشاه سلجوقى ( 482 هجرى ) بالكل ويران گشت « 1 » . در بخارا « مسجد الشام » كه سمعانى و ياقوت از آن ياد كردهاند نيز وجود داشته « 2 » .
شمار كاخهاى شاهى كه در زمانهاى گوناگون در بخارا ساخته شده بوده بسيار است . امير اسمعيل در جوى موليان كه نزديك كهندز و « ريگستان » قرار داشته و بهترين محل بخارا شمرده مىشده « 3 » كاخى براى خويش بنا كرد .
از دروازهء « ريگستان » تا مرغزار « دشتك » - كه مجاور كهندز و نيزار بوده - كاخها و مهمانسراها و باغها و حوضها قرار داشتند . محتملا منظورنظر از جوى موليان يكى از دو اريقى است كه استخرى ياد كرده و در قرب « ريگستان »
هامش
( 1 ) - نرشخى ، چاپ شفر ، 28 - 27 . دربارهء كلمهء « قرغ » رجوع شود به « با برنامه » ، ترجمهء بوريج ، 1 ، 81 و بعد ؛ همچنين بارتولد ، « آبيارى » ص 31 .
( 2 ) - سمعانى ، چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الشامى » ؛ ياقوت ، « معجم » ،I I I، 244 .
( 3 ) - نرشخى ، چاپ شفر ، 27 - 25 .