نام نخستين اين اريق حاكى از آن است كه در بخش غربى شهر جارى بوده و بالنتيجه مسجد عارض نيز در آن بخش برپا بوده است .
5 - اريق پىكند ( بيكند ) : كه در اولهاى كوى ختع ( « كوى رهبر » ) منشعب مىشده و بخشى از ربض را مشروب مىساخته و به اريق نوكنده مى - ريخته . از مطالب بعدى چنين برمىآيد كه اين اريق بخارا به نام شهر پىكند ( اگر تلفظ اين اسم را دخويه صحيح داده باشد ) موسوم گرديده ولى ظاهرا هيچ نسبتى با آن شهر نداشته .
6 - اريق نوكنده كه در نزديكى « سراى حمدونه » [ در ترجمهء فارسى اصطخرى « حمدويه » چاپ شده است ] از رود منشعب مىشده ، و آبهاى ديگر اريقها بدان مىريخته . اين اريق بخشى از ربض را مشروب مىكرده و زان پس ، بدون اينكه اراضيى را آبيارى كند - در صحرا به هدر مىرفته . نام اين اريق ( نوكنده ) اين حدس را تقويت مىكند كه بعد از اريقهاى ديگر كنده شده و محتملا سبب حفر اين بوده كه فاضلآب در آن ريزد .
ظاهرا اين اريق در بخش غربى و بيشتر در قسمت جنوب غربى شهر جارى بوده .
7 - اريق طاحونه ( آسياب ) : در شهر و در محل نوبهار منشعب مىشده و بخشى از ربض را مشروب مىكرده . آسيابهاى بسيار بر اين اريق وجود داشته . آب اين اريق به طرف پىكند ( بيكند ) جارى بوده و ساكنان محل اخير الذكر از آن استفاده مىكردند . بدينقرار ورغهاى متحركى كه مقدسى مىگويد ، به احتمال قوى ، در نزديكى دروازهء مزار قرار داشته .
8 - اريق كشنه : اين اريق نيز در قرب محل نوبهار از شهر جارى مىشده و محل مزبور از آب آن استفاده مىكرده . بر كنار اين اريق كوشكها و
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى ) — صفحة 251
مساهمون: واسيلى ولاديميروويچ بارتولد
ص٢٥١