قطعات زمين و باغهاى فراوان وجود داشته . از كشنه مىگذشته و تا مايمرغ - يعنى قريهاى كه فقط يك منزل راه با نسف « 1 » ( قرشى ) فاصله داشته - مىرسيده .
9 - اريق رباح : نزديك « ريگستان » ، از رود منشعب مىشده . و تا كوشك رباح مىرسيده . بر كنار آن در حدود 1000 باغ و كوشك وجود داشته .
10 - اريق ريگستان : در قرب « ريگستان » منشعب مىشده و « ريگستان » و كهندز و كاخ از آب آن استفاده مىكردند . اين اريق به كوشك جلال - ديزه مىرسيده .
11 - اريقى كه نامش نقل نشده : در قرب پل حمدونه ( يعنى ، محتملا ، و به تقريب همانجائى كه مبدأ نوكنده بوده ) منشعب مىشده . و تا حوضهاى واقع در نزديكى دروازهء بنو اسد از زير زمين جارى بوده ( يعنى نزديك ضلع جنوب غربى شهرستان ) ، فاضلآب آن به خندق كهندز [ پارگين قهندز ] مىريخته .
12 - اريق زغركنده [ ؟ ] در محل ورغ ( محتملا منظورنظر همان رأس الورغ مقدسى است ) منشعب شده و از كنار دروازهء دروازجه و از بازارى به همين نام مىگذشته و زان پس از كنار دروازهء سمرقند عبور كرده به محل اسپيدماسه مىرسيده . طول مسير آن يك فرسخ بوده . و در كنار آن كوشكها و قطعات زمين و باغهاى بسيار وجود داشته . ظاهرا اين اريق در بخش شمال غربى شهر جارى بوده است .
مقايسهء اين مطالب را با اوضاع كنونى آبيارى بخارا به كسانى مىگذاريم كه مىتوانند در محل به تحقيق در وضع زمين و نقشهء شهر پردازند « 2 » .
هامش
( 1 ) - استخرى ، 337 .
( 2 ) - رجوع شود به اومنياكوف ، « دربارهء نقشهء تاريخى » ، ص 148 و بعد .