وصف مشروحى از مرقد مزبور كرده ابن بطوطه بوده است « 1 » . از شرح مذكور پيداست كه در دوران پيش از تيمور در اين محل بنائى وجود داشته كه از لحاظ زيبائى و عظمت به آرامگاه كنونى برترى داشته .
ابن بطوطه بناى مزبور را به عهد پيش از مغول مربوط مىداند . به گفتهء وى تاتارها ، هنگامى كه هنوز بتپرست بودند ، نهتنها زيانى به آن محل مقدس نرساندند بلكه چون معجزات آن را به چشم ديدند بزرگش داشتند .
وى در وصف مزار چنين مىگويد : « در بيرون سمرقند قبر قثم بن عباس بن عبد المطلب واقع است كه در فتح سمرقند كشته شده و مردم شهر شبهاى دوشنبه و جمعه به زيارت خاك او مىروند ، تاتارها هم اين زيارتگاه را احترام مىگذارند و نذورات زياد از گاو و گوسفند و درهم و دينار به آنجا مىآورند كه خرج مصارف زوار و خدام مىشود .
قبر قثم بن عباس گنبدى دارد كه روى چهار پايه قرار گرفته و هر پايه از دو ستون مرمرى به رنگهاى سياه و سپيد و سبز و سرخ تشكيل شده ، ديوارهاى مقبره هم از قطعات مرمر الوان مذهب ساخته شده و سقف آن از ارزيز است .
صندوق قبر از چوب آبنوس مرصعى است كه چهار ركن آن را با صفحات نقره پوشاندهاند . روى اين صندوق سه قنديل نقره گذاشته شده و فرشهاى مقبره از پشم و پنبه بافته شده است .
هامش
( 1 ) - ابن بطوطه ،III، 54 - 52 دربارهء قرائت نام توسط ابن بطوطه رجوع شود به : 289 .S، «Battuta» ،Fischer