هاى جنوب زرافشان بجز سمرقند شهر بزرگ ديگرى وجود نداشته . فقط پنجيكت داراى مسجد جامع بوده .
در پيرامون شهر درختان ميوهء فراوان وجود داشته . رستاق پنجيكت از لحاظ مقدار ميوهجات و بخصوص بادام و گردو مقام اول را واجد بوده است . در مايمرغ بويژه قلاع فراوان برپا بوده . در ريودد كه قريهء عمدهء اين رستاق شمرده مىشده قلاع خود اخشيدان يعنى صاحبان سغد ، پيش از اسلام « 1 » .
وجود داشته ، بنا به گفتهء سمعانى « 2 » ريودد فقط يك فرسخ با سمرقند فاصله داشته .
در قرن ششم هجرى ، در موسم معينى از سال اردوگاه لشكر در اينجا برپا مىگرديده .
ناحيهء سمرقند از سمت جنوب تا كوههاى شاودار [ يا شاودر ] ، كه رستاق على حدهاى را تشكيل مىداده ممتد بوده است . در اين رستاق در ميان قراى ديگر ، قريهء نستورى و از كرد ديده مىشده كه استخرى از آن ياد كرده و ابن حوقل به تفصيل وصفش كرده است . شايد اين همان وازد و يا وزد باشد كه در رستاق شاودار - در چهار فرسخى سمرقند - وجود داشته و سمعانى از آن سخن گفته « 3 » . اين رستاق در مسافت ده فرسخ گسترده بوده و يكى از سالم - ترين و زيباترين جاها محسوب مىشده .
نستوريان در آنجا كليسا و حجراتى داشتند . ابن حوقل مسيحيان بسيارى از اهل بين النهرين را در آنجا ديده بوده كه براى عزلتگزينى و
هامش
( 1 ) - مقدسى ، 279 .
( 2 ) - « متون » ، ص 58 . ( سمعانى ، چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الريوددى » ) .
( 3 ) - « متون » ص 68 ( سمعانى ؛ چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الوازدى » ) .