مزبور معمور بوده ولى ابن حوقل « 1 » مىنويسد كه در زمان وى مخروبه بوده است .
2 - زندان نيز در كهندز قرار داشته . و استخرى از آن ياد مىكند .
گرچه ابن حوقل مىگويد كه بناى مزبور در زمان وى ساخته شده بوده .
3 - مسجد جامع در شهرستان ، نزديك كهندز . ميان مسجد و كهندز شارعى وجود داشته « 2 » . محل اين مسجد در مغرب كهندز - در افراسياب - توسط من و وياتكين در سالهاى 1905 - 1904 ميلادى « 3 » معلوم گشته بوده .
4 - قلعهء رافع بن ليث « 4 » .
معابر شهر - جز معدودى از آنها سنگ فرش بوده . و ساختمانها مانند اين ايام - غالبا از گل و چوب بنا مىشده : بازارها بيشتر در ربض قرار داشته و اكثر آنها در مجاورت دروازهء كش بودهاند « 5 » . در شهر و ربض در حدود 2000 محل وجود داشته كه مردم مىتوانستند در آنجا آب
هامش
( 1 ) - ابن حوقل ، 365 .
( 2 ) - استخرى ، 317 .
( 3 ) - رجوع شود به : بارتولد ، « سمرقند » ، صXXXIVو بعد ؛ بارتولد ، « گزارش سفر سمرقند » ، ص 21 و بعد ؛ وياتكين ، « گزارش حفريات افراسياب » ، ص 22 و بعد . براى كشف بقاياى معبد بتپرستان كه در اين ميدان بوده بايد حفريات عميق صورت گيرد : رجوع شود به « متون » ، ص 49 ( نسفى ) ؛ نسفى ، « قنديه » ترجمهء وياتكين ، 250 .
( 4 ) - « متون » ، ص 64 ( سمعانى ، چاپ مارگوليوس ، ورق 456 ، ذيل كلمهء « القصرى » .
( 5 ) - استخرى ، 319 - 317 .