حكمفرما بوده همهء دروازههاى ربض به فرمان دولت سامانى منهدم و ويران شد « 1 » . در كنار قريهء فرّخشيد ، بيرون از حصار ، مقبرهء خواجه عبدى بيرونى قرار داشته كه اكنون نيز به مسافران نشان مىدهند . مقبرهء ديگرى در درون حصار ، برپاست كه خواجه عبدى درونى ناميده مىشود « 2 » . در زمان خانيكوف « 3 » ويرانههاى ضلع غربى حصار كهنه سمرقند - در 4 ورستى ( ورست - 06 / 1 كيلومتر ) غرب شهر كنونى هنوز وجود داشته .
در تأليف جنابى « 4 » از خرابههاى حصار شهر كهنه ، كه در سمت غرب ، باز هم دور تر ، به فاصلهء نيم روز راه از سمرقند برپا بوده ، ياد شده است .
تيمور در اينجا . شهر دمشق را بنا نهاد ( اكنون قريهاى است در رستاق انغر ) . اين اطلاع مربوط به حصار ربض است كه بقاياى آن حتى در اين ايام نيز ديده مىشود و در سال 1903 از طرف كميتهء روسى مطالعهء آسياى ميانه و خاور مورد پژوهش و تحقيق قرار گرفته . اين حصار به نام ديوار قيامت يا كندلنگ موسوم است و قريب 40 ورست درازا دارد و مساحتى قريب 10000 دسياتين « 5 » را احاطه كرده .
هامش
( 1 ) - ابن حوقل ، 367 .
( 2 ) - رجوع شود به : نسفى ؛ « قنديه ، ترجمهء وياتكين ، 279 . »
( 3 ) - خانيكوف ، « در وصف خاننشين بخارا » ، ص 100 و 106 ؛ در اينجا حصار « ديوو آل - قيومت » ( يعنى « ديوال يا ديوار قيامت » خوانده شده ) .
( 4 ) - « تاريخ » ص 452 . منبع جنابى ، ابن عرب شاه بوده ( « عجايب المقدور » چاپ قاهره ، 17 )
( 5 ) - وياتكين ، « مطالب و مدارك » ص 21 ، نسفى « قنديه » ، ترجمهء وياتكين 227 و بعد ( اندازههاى حصار به گفتهء وياتكين . در چاپ انگليسى به ترتيب 27 ميل و 44 ميل مربع ذكر شده . هيئت تحريريه ) .