سخنان سمعانى چنين برمىآيد كه پل باكوى غاتفرى كه « در خود شهر بوده » مجاور بوده است « 1 » - و شهر در قرن ششم هجرى . به تقريب با حدود سمرقند كنونى مطابقت داشته .
دروازهء نوبهار در سمت مغرب افراسياب قرار داشته و قبرستان كنونى سنگرسان نزديك دروازهء مزبور بوده « 2 » . بطورى كه از وضع ويرانهها مشهود است كهندز در قسمت شمالى افراسياب برپا بوده . « كهندز » ى كه حافظابرو ذكر مىكند و توسط چنگيز خان ويران شده بوده « 3 » نه تنها كهندز قرن دهم ميلادى ، ( چهارم هجرى . ) بلكه سراسر سطح افراسياب را شامل مىگرديده ( در زير به گفتهء جوينى دربارهء فتوحات مغول رجوع شود ) . دروازهء بخارا در سمت شمال و دروازهء كش در سمت جنوب افراسياب قرار داشته .
كوى پرجمعيت رأس الطاق ( به قول جغرافيون قرن چهارم هجرى ) و يا دروازهء كش ( در تأليف سمعانى ) در حدود شهر كنونى و بخش شمالى آن قرار داشته . اينكه محل مجاور دروازهء كش ، حتى پيش از اسلام هم ، جزو شهر بوده با گفتهء استخرى تأييد مىشود ، وى از صفحهاى كه خطى نامفهوم بر آن نوشته شده بوده ، و برآن دروازه ديده بوده سخن مىگويد .
هامش
( 1 ) - سمعانى ، چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الغاتفرى » ( دربارهء محل آن همانجا به كلمهء « الرستغفرى » رجوع كنيد ) . اين كوى نزديك شهر كنونى قرار داشته ، رجوع شود به : وياتكين ، « مطالب و مدارك » ص 19 .
( 2 ) - نزديك همين دروازه ، در خود شهر ، بقايائى از ابنيهء كهنه ( كه هنوز حفارى نشده ) كشف شده بوده . رجوع شوده به : بارتولد ، « گزارش مأموريت به سرزمين تركستان » ، ص 1241 .
( 3 ) - بارتولد ، « حافظ ابرو » ، ص 14 ، 16 .