واجد اهميتى نبوده و لااقل اين نكته براى قرن هفتم ميلادى صادق است .
گفتههاى سيوآننتسزان دربارهء صومعههاى بودائى در بلخ و نواحى تابعهء آن ، در هر دو كرانهء آمودريا ، مبين گفتهء بالاست « 1 » .
معبد « نوبهار » - بودائيان كه در ميان مسلمانان بسيار مشهور بوده است و ابن الفقيه مشروحا آن را وصف كرده در اطراف بلخ قرار داشت « 2 » . بنا به گفتهء ابن الفقيه معبد مزبور از آن بتپرستانى بوده كه با امپراطوران چين و كابل شاه ( صاحب كابل ) همكيش بودند . زائران بسيار به اين معبد مىآمدند و در برابر بزرگترين بت زانو زده مراتب تعظيم بهجاى مىآوردند . تصدى امور نوبهار به عهدهء خاندان برمكيان بوده كه املاك غير منقولى به درازاى 8 و پهناى 4 فرسخ داشتند . بلخ و نوبهار را اعراب در زمان عثمان خليفه و به روايت ديگر در عهد معاويه منهدم و ويران ساختند « 3 » . اعراب بهجاى بروقان در دو فرسخى بلخ - شهر تازهاى احداث كردند . و فقط در سال 107 هجرى والى اسد بن عبد اللّه شهر را در مكان پيشين آن تجديدبنا نمود و انجام اين مهم را به همان خاندان برمكيان پيش گفته محول كرد « 4 » .
هامش
( 1 ) - سيوآن تسزان ، ترجمهء ژولين ،I- 24 - 23 . همچنين بنگريد :
.Balkh » EI , I» ،Hartmann( 2 ) - ابن الفقيه - 324 - 322 ؛ همچنين - ياقوت « معجم »IV820 - 817
( 3 ) - بلاذرى - 409 - 408 .
( 4 ) - طبرى ،II- 1490 . مورخ بلخ تجديدبناى شهر را در 118 هجرى مىداند ( 71 .t . I , p، «Chrestomathie persane» ،Schefer)
به گفتهء طبرى (II، 1591 ) اسد در سال 118 هجرى پايتخت خويش را به بلخ منتقل كرد . رجوع شود نيز به مقالهء من : «Barmakiden» (EI , I) و حواشى و ملاحظات من به مقالهء « شعوبيه » - ص 261 .