زمان مبين اين نكته است . نام مرقد مزبور در تاريخ تيمور نيز مذكور است « 1 » .
وجود جزيرهاى بزرگ كه ساختمان جسر ( پل شناور ) را تسهيل مىكرده و نزديكى با بلخ ( فقط دو منزل راه ) كه مركز كشور بوده - ترمذ را پس از آمل ( چارجوى ) تا حدى به مقام مهمترين گذر آمودريا رسانده بوده . غالبا بر سر تصرف ترمذ ميان فرمانروايان ماوراء النهر و افغانستان جنگ درمىگرفته .
بنا به گفتهء استاد موشكتوف در ميان ويرانههاى قلعهء كهنه غالبا « سكههائى كه بيشتر آنها يونانى است » - يافت مىشود . اگر چنين باشد - اين شهر ديربازى پيش از فرمانفرمائى عرب واجد اهميت بوده است .
در نيمه راه ترمذ و بلخ از دهكدهء سياهگرد كه اكنون نيز وجود دارد ياد شده . ويرانههاى سياهگرد كهنه در 15 ورستى ( ورست 06 / 1 كيلومتر ) دهكدهء كنونى قرار دارد « 2 » . شهر بلخ را باستانىترين شهر بزرگ حوضهء آمودريا توان شمرد . نويسندگان مسلمان به حق آن را « ام البلاد » - مىخوانند . در اينجا پايتخت دولت نيمه اساطيرى باكتريا ( باختر ، بلخ ) كه بعدها به صورت ساتراپنشين باخترى ( باكتريائى ) هخامنشيان درآمد و در زمان داريوش مرغيانا هم ( ناحيهء مرو ) جزو آن بوده « 3 » برپا بوده است .
بلخ پس از اسكندر مقدونى مركز دولت « يونانى - باخترى » - ( باكتريائى ) بوده است .
هامش
( 1 ) - شرف الدين يزدى - ترجمهء پتى دلاكروآ -III- 202 ؛ چاپ كلكته -II- 209 .
( 2 ) - كوستنكو - ( سرزمين تركستان ) - مجلدII- ص 168 .
( 3 ) - ژوكوسكى ، « ويرانههاى مرو قديم » ، ص 3 .