دربارهء شيوخ زمان خويش مىنويسد ديدارى از زندگى فكرى آن زمان به ما ارزانى مىدارد . اين كتاب به خواهش رئيس روحانيان محل كه به هيچوجه تابع دربار مغول نبوده در كاشغر نوشته شده . نسخهء خطى اين « ملحقات » فقط در ايام اخير توسط م . س . آندرهيف در آسياى ميانه كشف گرديد و به وسيلهء و . پ . ناليوكين به موزهء آسيائى ارسال شد « 1 » .
مؤلف « تاريخ مختصر الغ بيك » به « مختصر » ، « امير كبير » خجندى اشاره و استناد مىكند . ولى تاريخ تأليف اين كتاب ، محتملا ، قديمتر از عهد تيمور نمىباشد ، زيرا خراچرنويان « 2 » نياى تيمور را با اهميت تلقى كرده است . « تاريخ آل چنگيز » « 3 » تأليف محمد تاشكندى ، كه حاجى خليفه از آن ياد كرده ، پيش از نيمهء دوم قرن نهم هجرى ، نوشته نشده و اين نكته را مستخرجى از آن كتاب - كه در تأليف جنابى مورخ پايان قرن دهم هجرى ، منقول است - مىرساند « 4 » .
نوشتههاى اويغورى نمىتوانستند جانشين تأليفات تاريخى فارسى گردند . از ميان همهء اقوام ترك فقط عثمانيان تفاوت بين تاريخ و افسانه را تاحدى درك كردند . ظاهرا اويغوران تأليفات تاريخى ، به معنى حقيقى
هامش
( 1 ) - پطروسكى ، « برج بوران » ، ص 353 ؛ بارتولد ، « ملحقات الصراح » ، ص 283 - 287 ؛ « متون » ص 152 - 128 . دربارهء نسخهء خطى ديگر ( و بهترى ) كه من در سال 1902 خريدهام ، رجوع شود به : بارتولد ، « گزارش مأموريت تركستان » ( 1902 ) ص 271 و بعد . دربارهء قرائت كلمه « القرشى » رجوع شود به : بارتولد « ملحقات الصراح » ، ص 286 و « متون » ص 140 ( و عرف بالقرشى لذلك ) .
( 2 ) - « متون » ص 162 .
( 3 ) - حاجى خليفه ،I I I، 109 .
( 4 ) - نسخهء خطى موزهء آسيائى ، 528 ( 353 ) ، ص 441 538 - 535 -SM I ZO . I