تاريخ منظوم آن لشكركشىها را به زبان تركى تنظيم مىنمودند استفاده مىكرده « 1 » . محتملا افسانهء عجيبوغريب پيمانى كه گويا ميان برادران خابول - نياى چنگيز خان - و خاچولى - نياى تيمور - بسته شده بوده ، نيز از اويغوران سرچشمه مىگيرد . طبق پيمان مزبور اخلاف خابول مىبايست تخت سلطنت را اشغال كنند و بازماندگان خاچولى شغل وزارت را . و گويا در همان زمان نيز سندى « 2 » كه ممهور به « آل طمغا » ( مهر سرخ ) بوده نوشته شد . پيمان ميان چنگيز خان و خراچر يا تراچر ( يكى از اخلاف خاچوئى ) و زان پس ميان دؤواخان و ايلنگيز ( نوهء خراچر ) نيز تجديد شد . اين پيمان در دوران پرآشوب سلطنت على سلطان مفقود شد . به موجب اين پيمان خراچر و بعضى از اخلاف وى فرمانروايان ذى اقتدار قلمرو دولت جغتاى بودهاند . دربارهء قدرت خراچر و اخلاف وى در هيچيك از آثار مورخان قرنهاى سيزدهم و چهاردهم خبرى مشاهده نمىشود و دوسون « 3 » هم در گذشته به اين نكته اشاره كرده است . مع هذا افسانهء اين وزيران ذى اقتدار ، كه
هامش
( 1 ) - دربارهء اين تاريخ و عنوان آن يعنى « تاريخ خانى » رجوع شود به :
بارتولد ، « گزارش مأموريت تركستان » ( 1902 ) ، ص 188 .
( 2 ) - دربارهء اين سند تاريخ مختصر الغ بيك مشروحتر از همه سخن مىگويد .
رجوع شود به : « شجرة الاتراك » ترجمهء مايلس ، 373 .
( 3 ) - . 109 - 108 .t . II , pp، «Histoire des Mongols» ،D ' Ohssonايراد دوسون مبنى براينكه نام خراچر در تأليف رشيد الدين نيامده درست نيست :
چه در « افسانهء بهادران » ( « افسانهء نهان » ترجمهء كافاروف ، 134 ؛ ( چاپ كوزين 158 ) ) و چه در تأليف رشيد الدين ( چاپ بلوشه ، 178 ؛ چاپ برزين ، بخش ،XV، 144 ) نام خراچر هم در شمار اميران جغتائى آمده ؛ ولى دربارهء اهميت و مقام وى در دولت جغتائيان ، در منابع مزبور ، حتى كلمهاى هم يافت نمىشود .