تدريس بوده ومىبايستى شاگردان بسيارى براي أو در تاريخ ذكر شده باشد ، ولى نام بيش از چند تن از شاگردان أو در تواريخ ياد نشده واز شاگردان ديگر أو نام وخبري نيست .
1 - مشهورترين شاگرد أو فيض كاشاني ( محمد بن مرتضى ملقب به ملّا محسن ) است كه اگرچه مباني وآراء مشهوري در فلسفه از خود باقي نگذاشته ولى مذاق عرفانى داشته وبيشتر گرايش أو به حديث واخلاق بوده است وكتاب معروف أو در حديث ، كتاب الوافي ودر تفسير ، كتاب الصافي ودر اخلاق ، كتاب المحجة البيضاء بر أساس احياء العلوم غزالى ودر معارف ، أصول المعارف وعين اليقين وبسيارى ديگر مىباشد . « 1 » تولد أو به سال 1007 ه . ق ( وبه نظر ما 1004 يا 1005 ) است ووفات أو را در سال 1091 ه . ق نوشتهاند .
گستردگى دانش وكثرت تأليفات فيض ( در حدود هشتاد كتاب كه برخى داراى چندين مجلد نيز هست ) وروح بلند حكيمانه وذوق عارفانه وطبع شعرش أو را شخصيتى كم نظير وبلند مرتبه ساخته است كه نمونهء آن در تاريخ ، انگشت شمار است وبحق از استادى همچون ملا صدرا ، شاگردى بمانند أو سزاوار است . تشبيه أو به غزالى از جهاتى رواست ولى حق آن است كه شخصيت وعمق وجامعيتى بمراتب بيشتر از غزالى را داراست ؛ زيرا بجز در حوزه علم أصول فقه وفقه استدلالي متعارف ( كه فيض به آن معتقد نيست وبه روش اخبار عمل مىكند ) در حوزههاى ديگر علوم داراى رتبه ودرجهاى است كه تصور آن نيز براي غزالى دشوار بوده است ، چه فيض را مىتوان فيلسوفى بلند پايه ودر عين حال عارفي وأصل وو حديثشناسى آگاه دانست ، واز همه مهمتر داراى مناعت طبعى بىاعتنا به شكوه سلاطين وفرّ وشوكت درباريگرى
و
هامش
( 1 ) دستنويس ملا محمد علم الهدى فرزند فيض كاشاني .