دستاوردهاى علمي وابتكارات وآراء نو أو را نداشتند - از برخورد ناصحيح دانشمندان زمان وشهر خود به سختى رنجيده وبميل واختيار خود به شهر قم ودر روستايى نزديك آن رفته ومدتي را در آنجا به انزوا گذرانده است .
روستايى كه در آن منزوى بود « كهك » نام دارد كه هانرى كوربن در مقدمهء كتاب ترجمهء المشاعر ملا صدرا به زبان فرانسه « 1 » از آن ياد كرده وشرح آن را آورده است .
ملا صدرا كه تجربهء بسيارى در عبادتها ورياضتهاى بدني بشيوهء قديم إيراني وفيثاغورى داشته وزير نظر دو أستاذ خود شيخ بهاء وميرداماد ، دورههاى متعددى را طي كرده بود ، در اين انزوا رياضتها را دوباره تكرار مىكند واز اين رهگذر علاوة بر آرامش باطني والتيام زخم دل وافسردگى از دست جامعهء دانشمندان دانشكش ، به الهامات ومشاهدات غيبى واشراقات إلهي وآسمانى مىرسد وسرانجام از هاتف غيبى فرمان مىيابد كه بكار نگارش كتابهايى در فلسفه دست ورزد .
اين مطالب را خود وى در مقدمهء كتاب معروف خود حكمت متعاليه در أسفار أربعة وبرخى كتب ديگرش بيان كرده ، وخوانندهء كتابهاى أو پس از اين دوره به خوبى مىتواند آنچه را كه در دورهء بازگشت از دورهء رياضات بدست آورده احساس نمايد .
در همين دوران أقامت در قم يا كهك ، وى توانست بكار تدريس وتربيت شاگردانى بشيوهء مكتب فيثاغورى - كه عينا قالب اسلامى هم داشته - بپردازد ودر كنار تأليف كتاب بزرگ خود - أسفار - وبرخى كتب ديگر ، شاگردان معروف وبزرگى مانند ملا محسن فيض كاشاني وملا عبد الرزاق لاهيجى ( كه هر دو بعدها داماد أو شدند ) تربيت كند .
در پايان دههء چهارم سال يك هزار هجرى - بنا بنوشتهء ملا محسن فيض - از ملا صدرا در خواست شد كه به شيراز برگردد ، وأو پذيرفت وبا تمام وابستگان وبرخى از
هامش
( 1 ) ص 7 ، مقدمهء ترجمه المشاعر به فرانسه ، بقلم هانرى كوربن .