3 . 2 تحوّل تاريخي فلسفه ومكتب شيراز
شهر شيراز - كه همه سياحان وجهانگردانى كه آن را ديدهاند ، آن را به زيبايى وآبادانى ووسعت وداشتن دانشمندان وهنرمندان ستودهاند - در دوران مغول با تدبير امراى آنجا از آسيب وحشيان خونخوار مغول در أمان ماند ؛ وهمين دار الأمن بودن آن سبب گرديد كه آنجا ، خانهء آرام دانشمندان وأدبا وعلما وحكما گردد واز هر كران ، بيمناكان جان وجام روى به سوى آن بياورند .
نفوذ حكومت خلفاى عباسى ومذاهب غير شيعه ( تسنن ) در إيران وساير قلمرو آنان ، همانگونه كه با كلام معتزله سازگارى نداشت ، با حكمت نيز موافق نبود ؛ از اين رو حكما وفلاسفه وبخصوص طرفداران حكمت اشراقي - كه با باطنيگرى اسماعيليه ملازمهاى يافته بودند وسبب اتهام بتشيع ومخالفت وضديت با خلفاى بغداد مىگرديد - ناگزير بودند كه حكمت وعلوم عقلي را در پوشش وپناه علم كلام مطرح نمايند . از اين رو علم كلام به أوج خود رسيده بود ، ولى مباحثى در آن مىآمد كه از فلسفه بيرون نبود يا در واقع همان فلسفه سينايى بود كه لباس كلام به خود پوشيده بود .
دوران خواجة نصير الدين را بايد دوران كمال علم كلام دانست . اين حكيم بزرگ