1 . 2 كلام شيعي
بر خلاف معتزله ، كلام شيعي تأثيرى چندان از ورود فلسفه ومنطق به خود ( جز ورود برخى اصطلاحات يوناني ) نپذيرفت واز بركت ويارى أحاديث أئمة أهل بيت ( ع ) راه خود را گم نكرد . در مقايسهء كلام شيعي با دو مكتب معروف ديگر ، مىتوان آن را نقطهء اعتدال اشعرى ومعتزله وحدّ ميانه آن دو مكتب دانست .
اشعريه صفات خداوند را - مثلا - زائد بر ذات مىدانستند ، ولى شيعه بمانند معتزله زائد نمىداند ، ولى همچون معتزله در افعال بشر ، به تفويض مطلق قائل نيست ؛ واگرچه به « كسب » اشعريه هم اعتقاد ندارد ، ولى فعل اختياري وارادى بشر را فعل خدا ( در سلسلهء طولى مبادى فعل ) مىداند وبه « لا جبر ولا تفويض بل أمر بين الأمرين » « 1 » معتقد است ، واين نوعي ميانه روى ودورى از افراط وتفريط در خداشناسى است كه از بركت حديث أهل بيت وتعاليم آنها بدست آمده است .
مثال ديگر ، معتزله به « عدل إلهي » معتقد است وافعال خدا را از روى خير وداراى حسن ذاتي مىداند ومىگويد خداوند چون عادل است پس ستم يا فعل شرّ
هامش
( 1 ) حديث .