كه در زمان پيشوايان پنجم وششم ( جانشينان امام على « ع » ) يعنى امام باقر ( ع ) وامام جعفر صادق ( ع ) سالهاى 80 تا 148 ه ( 700 تا 760 ) ميلادي آن را در جلسات بزرگ بصورت درس به شاگردانى - كه گاهى به چند هزار نفر مىرسيدند - آموزش مىدادند وبعدها برخى از پروردگان آن درسها ، بزرگترين متكلمان زمان خود شدند .
گروه ديگر ، كه سياست حكومتها ، آنها را از جانشينان امام على ( كه مشهور به أهل بيت پيامبر ( ص ) بودند ) بدور نگهمىداشت به چند سبب از لحاظ اعتقادات مذهبي ونكات فلسفي قرآني در سرگردانى بسر مىبردند :
أوّل آنكه چون خليفهء دوم نقل وروايت سنت پيامبر را بشدت ممنوع ساخته بود واين ممنوعيت - كه حدود يك قرن تا زمان خلافت عمر بن عبد العزيز ، حتى بعد از آن ادامه يافت - ميان مردم با حديث پيامبر ومحدثان وراويان صادق آن فاصله انداخت ، بسيارى از أحاديث گرانبهاى نبوي از ميان رفت ؛ اگرچه أهل بيت ( يعنى سلسلهء امامان شيعه ) در ميان خود آن را كاملا محافظت مىكردند وهمه جا آن را بيان مىداشتند ( معمولا در شهر مدينه در حجاز كه مقرّ آنان بود ) .
اين فاصله ميان مردم وحديث وسنت پيامبر ، ضايعهء بزرگى بود وزيانى بسيار به معارف اسلامى وتفسير پيامبر از قرآن بوجود آورد وسبب شد كه مدعيان قرآنشناسى از هر طرف بساط خود را براي مردم بگسترانند وعقائد وبرداشتهاى شخصي خود را از قرآن به نام اسلام به ذهن مسلمين فرو كنند .
دوم آنكه شدت تبليغات حكومت بنى أمية ومروانيها عليه امام على ( عليه السلام ) وفرزندانش وكشتار بىامان وبيرحمانه آنان از پيروان أهل بيت ، سبب ترس مردم وجدايى آنها از أهل بيت مىشد وآنها را از رسيدن به سنت پيامبر ( ص ) محروم مىساخت .
المظاهر الإلهية في أسرار العلوم الكمالية — صفحة مقدمة 207
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
صمقدمة ٢٠٧