مسائلي مانند احديت ذات إلهي وصمدانيت أو ، واينكه نه زاده ونه زاييده شده وقديم وابدى است ، وهمچنين مسائلي مانند قضا وقدر وارادهء قاهر إلهي همراه اراده واختيار بشرى ، ونيز قيامت وحشر ومعاد وبهشت وجهنم ودهها موضوع مهم ديگر در جهانبينى بشرى ، ناگهان در انديشهء مسلمانان جاى گرفت وهمين سبب گرديد كه پرسشهايى را بوجود بياورد وپيامبر ( ص ) به آنها پاسخ بدهد كه آغاز تفسير قرآن ، همين پاسخها بود .
با رحلت پيامبر ( ص ) سير اين مسائل نه فقط از بين نرفت ، بلكه بيشتر شد .
پيامبر ( ص ) پيش از در گذشت خود ، جانشينى براي خود تعيين كرده بود كه پسر عم وداماد وى ، وهمانگونه كه خود پيامبر از آن تعبير مىنمود ، دروازهء علم پيامبر ومفسر عالي وحى بود « 1 » . اين شخص - كه امام علي ( ع ) سر سلسلهء شيعه يا اماميه مىباشد - بسبب برخى رويدادهاى سياسي واجتماعي كه بلافاصله پس از وفات پيامبر رويداد از خلافت محروم ماند وسرانجام بعنوان چهارمين خليفه وجانشين پيامبر مدتي كوتاه بر مسند حكومت اسلامى نشست .
بر اثر اختلافات ودستهبنديهاى سياسي واجتماعي - كه بعدها به نام شيعه وسنّى ناميده شد - فقط آن عده از مردم از مكتب على أمير مؤمنين ( ع ) بهره مىبردند كه پيرو أو يا به وى خوشبين بودند ، وسير آن مكتب ، زنجيرهوار پس از وى ادامه يافت وجانشينان أو هريك بنا بر مقتضيات زمان وفراغتهاى مردم ، پارهاى از حقايق جهان را - ودر واقع مسائل فلسفي نزديك به زندگى مردم ومؤثر در تحولات روحي واجتماعي را كه با وجود نظري بودن آن جنبهء حكمت عملي وتأثير تربيتى واخلاقى نيز داشت - براي مردم وانديشمندان زمان بيان مىكردند ؛ وتا به حدّى اين آموزشها پيش رفته بود
هامش
( 1 ) حديث نبوي : أنا مدينة العلم وعليّ بابها .