راهبردن رفتار بهتر مردم - يعنى اخلاق فردى واجتماعي - پرداخته ويك حكيم أهل عمل بوده است ، نه أستاذ فلسفهء نظري مانند أرسطو ؛ واينكه مورخان غربى وى را فقط يك مصلح ديني يا اجتماعي معرفى مىكنند نادرست است .
عقيدهء حكماى مسلمان دربارهء سقراط وأفلاطون وحكماى پيش از آنها بمراتب بهتر ووالاتر از عقيدهء مورخان قرون جديد اروپاست كه سقراط را يك أستاذ جدل ( يا ديالوگ اخلاقى فلسفي ) ، وأفلاطون را معلم هندسه ، وديگر حكماى باستانى منطقه غرب إيران را حكماى طبيعي يا مادي يا فقط شاعرانى دوره گرد وبيكاره مىدانند .
صدر المتألهين نمونهاى از حكماى مسلمان است كه همواره از اين بزرگان به مثابهء شاگردان أنبيا ويا حكماى والامقام وأهل رياضت وسير وسلوك معنوي ووصول به مقامات علوي ياد مىكند وآراء فلسفي آنان را بعنوان آرائى مقبول ومهم نقل مىنمايد .
از جمله درباره سقراط مدّعى است كه وى شاگرد [ با واسطه ] فيثاغورس بوده وحكمت به معناى جامع آن را از مكتب أو فرا گرفته ، اگرچه اعتراف مىكند كه سقراط از اين همه علوم ومعارف به دو رشته ( يا باصطلاح امروزى : گرايش ) بسنده نموده وإلهيّات نظري وحكمت عملي را برگزيده است .
وى در كتاب أسفار دربارهء سقراط چنين مىگويد : « سقراط الحكيم العارف الزاهد من أهل آثينه ، كان قد اقتبس الحكمة من فيثاغورس وارسلاوس واقتصر من أصنافها على الإلهيّات والخلقيات . . . » « 1 »
ملا صدرا ، علاوة بر آنكه از سقراط وشاگردش « أفلاطون » به بزرگى ياد مىكند ، با نقل مطالب وآراء فلسفي وى ، گوشهاى از مكتب وشخصيت فلسفي وعلمي أو را نيز
هامش
( 1 ) الأسفار الأربعة ، ج 5 ، ص 213 .