وحى شنيد با آنچه را كه از سخنان قوم خويش مىشنيد و نيز با آنچه كه از كلام خود مىدانست ، بهدرستى احساس كرد . . .
سپس وحى اوج گرفت و پىدر پى و قسمت قسمت فرو فرستاده شد ، و خداوند به پيامبر ( ص ) فرمان داد تا آياتى را كه بر او نازل مىگردد آرام آرام و به ترتيب و به نحوهء درنگ و تأنّى و مُكث « 1 » بر مردم بخواند .
افرادى از عشيره و قوم و امّتش به او روى آوردند . . . و محمّد ( ص ) نيز آيات نازل شده را بر ايشان قرائت مىكرد . . . امّا شيوهء استدلال رسول خدا ( ص ) و مقتضاى او امرى كه از آسمان به او مىرسيد اين نبود كه خارج از قرآن از طريق بحث و جدل ، مردم را ملزم سازد تا به خداى يگانه و نبوّت رسول الله ( ص ) ايمان آورند . بلكه روش اين بود كه توسّط برهان واحد و يگانهاى از آنها بخواهد كه به آنچه را كه ايشان را بهسوى آن دعوت مىكند ايمان آورده و به صدق نبوّت آن حضرت اقرار كنند . . .
اين برهان يگانه عبارت بود از تلاوت و برخواندن آياتى از قرآنى كه خود تلاوت مى فرمود . . . و بديهى است كه هيچگونه معنا و مفهومى براى چنين درخواستى براى اقرار و اعتراف و ايمان به رسالت پيامبر ( ص ) به مجرّد تلاوت آيات قرآنى ، نخواهد بود ، مگر اينكه اعتراف كنيم كه « آيات قرائت شدهء » بر امّت عرب ، خود و ( فى نفسه ) داراى آنچنان نشانه و ويژگى است كه روشنترين برهان را بر اين واقعيّت كه « اين از سنخ كلام شخص محمّد ( ص ) و از قماش سخن انسانى همانند او نيست » اقامه مىكند .
همچنين بهطور قطع آنگاه مىتواند چنين شيوهء برهانى مفهوم داشته باشد كه تصديق كنيم در استعداد و طاقت شنوندگان و مخاطبان قرآن قدرت درك و تميز روشن و نيرومندى قرار داشته كه به وسيلهء آن امكان مىيافتند كه ميان كلامى كه از قماش كلام بشر مىباشد و كلامى كه از سنخ آن كلام نيست تميز قائل شده و به درستى آن را تشخيص دهند . .
قرآن بهطور مرتّب و پشت سر هم بر پيامبر اكرم ( ص ) نازل مىگرديد . . .
هامش
( 1 ) .وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِيلًا( سورهء اسراء / آيهء 106 ) و قرآنى را كه قسمت قسمت فرو فرستاديم تا آن را به تأنّى براى مردمان برخوانى و فرو فرستاديم آن را فرو فرستادنى .
در مجمع البيان / ج 6 / صفحهء 445 در تفسير جملهء« وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ »چنين آمده است : « اى و انزلنا عليك يا محمد ( ص ) قرآنا فصلناه سوراً و آيات . . . » يعنى « اى پيامبر بر تو نازل كرديم قرآنى را كه آن را تفصيل داديم به سور و آيات » . . / مترجم /