در حالى كه ، هنگام آمدن « قرآن » به صحنهء زندگى بشر ، درمىيابيم كه اين كتاب ساخت اخلاقى خود را بر اساس ارزش اخلاقى « فرد » و سرنوشت دنيوى « جمع » بنا مىكند . ثواب « فرد » در روز قيامت مورد رسيدگى قرار مىگيرد و بدين خاطر قرآن صراحتاً ارزش مذهبى فرد را در آيات خود مورد تثبيت و تأكيد قرار مىدهد :
« واگذار مرا با كسى كه من را آفريد ، تنها « 1 » » .
امّا پاداش « جمع » فورى است . قرآن در داستانهاى خود پيرامون دنيا ، ما را به تأمّل دربارهء مجازاتهاى دنيوى امّتهاى از بين رفته و تمدّنهاى نابود شده فرا مىخواند :
« بگو در زمينگردش كنيد ، سپس بنگريد كه چگونه است سرانجام تكذيب كنندگان « 2 » » .
همچنين در آيهء ديگر ، اين امّتها را چنين مورد عتاب قرار مىدهد كه :
« آيا نمىبينيد كه چه بسيار « امّت » ها را پيش از ايشان هلاك كرديم كه در زمين جايشان ( قدرتشان ) داده بوديم ، در جايى كه شما را قرار ندادهايم و پىدرپى برايشان باران فرستاديم و نهرها را در زير ( پاى ) آنها جارى ساختيم ، پس آنان را به گناهانشان هلاك كرديم و از پى ايشان « امّتى » ديگر بيافريديم « 3 » » .
اجتماع :
هدف شريعت حضرت موسى ( ع ) اين بود كه مبادى كمّى جامعهء نوپاى توحيدى را فراهم آورد و رابطهء ميان افراد جامعهء خود را كه درمجموعههاى مختلف بتپرستى از هم جدا گشته بودند ، تحكيم بخشد . به اين علّت ، اين دين ، مشكلات و مسايل اجتماعى را از نقطه نظر مسايل داخلى بنى اسرائيل ، مورد نظر قرار مىداد .
دين « حُب و دوستى » حضرت عيسى ( ع ) ، از اين باب رحمتِ مسيحيّت را بر
هامش
( 1 ) . سورهء مدثّر / آيهء 11 :ذَرْنِي وَ مَنْ خَلَقْتُ وَحِيداً. .
( 2 ) . سورهء انعام / آيهء 11 :قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ( 3 ) . سورهء انعام / آيهء 6 :أَ لَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ ما لَمْ نُمَكِّنْ لَكُمْ وَ أَرْسَلْنَا السَّماءَ عَلَيْهِمْ مِدْراراً وَ جَعَلْنَا الْأَنْهارَ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمْ فَأَهْلَكْناهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَ أَنْشَأْنا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْناً آخَرِينَ.
در اين آيهء شريفه مراد از « قَرْن » هر امّتى است كه بطور كلّى نابود گشته و به هلاكت برسند ، آنطور كه حتّى يك فرد از آنها باقى نماند :
« كُلَ امَهءٍ هَلْكَتْ وَ لَمْ يَبْقَ مِنْها احَدٌ » . . . / مترجم /