زمان نيز در اين تابلو در امتداد است . و حكم الهى « در روزى برابر با پنچاه هزار سال « 1 » » صدور مىيابد . سپس براى پايان و تشخّص فرجام اين منظرهء شگفتآور و هيجان انگيز « ديوارى ميان مردم زده مىشود كه درون آن رحمت و سعادت و برون آن عذاب است » . آرى ، اين جايگاه جاويدان سعادتمندان و شقاوتمندان است . در تمام هستى ، هيچ صحنهاى قادر نيست هم عرض صحنهء قيامت قرار گيرد ، يا در مناظرى كه متوالياً در سورههاى قرآنى از آن سخن رفته ، بر صحنهء قيامت غلبه كند . و از همين منظرهء شكوهمند و تصويرنگارى شگفت قرآنى است كه پس از گذشت شش قرن نبوغ « دانته « 2 » » صحنههاى خيالى خود در « كمدى الهى » را از طريق كتاب « رسالهء الغفران نوشتهء ابوالعلاء معرى « 3 » » الهام مىگيرد « 4 » .
« جهان هستى » :
در سفر تكوين دربارهء خلقت چنين عبارتى مىخوانيم :
« وخداوند گفت نور باشد پس نور شد « 5 » » .
عبارت ذكر شده در شكلى بىنظير يادآور اين آيهء قرآنى است كه :
« كُنْ فَيَكُونُ * »
. اين تشابه بين دو عبارت تورات و قرآن عجيب مىنمايد . امّا قرآن ، همواره چگونگى اين تكوين « آمرانه » را براى ما توصيف مىكند . قرآن نخست از وحدت مادّهء اوّليهء جهان سخن مىگويد :
« آيا كافران نديدند كه آسمانها و زمين بسته بودند پس ما آن دو را شكافتيم « 6 » »
سپس دربارهء حالت ابتدايى اين مادّه چنين مىگويد :
هامش
( 1 ) . سورهء معارج / . . . .فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ. . .
( 2 ) . آليگيرى دانته ، بزرگترين و مشهورترين شاعر ايتاليايى ( 1265 - 1321 م ) با آنكه از تحصيلات او چندان اطّلاعى در دست نيست ، امّا معلوم است كه تحصيلات وى دامنهدار و گسترده بوده است . مشهورترين اثر وى كه به زبانهاى مختلف دنيا نيز ترجمه شده « كمدى الهى » است . نوشتههاى دانته در آثار ادبى ايتاليا و سراسر اروپا موثّر افتاده است . / مترجم /
( 3 ) . احمد بن عبدالله بن سليمان شاعر و لغوى معروف عرب . در سال 363 ه ق در معره به دنيا آمد و در سال 449 ه ق در همانجا بمرد . وى در سال 367 ه به سبب ابتلا به بيمارى آبله ، نابينا شد . از آثار اوست : شرح اشعار متنّبى به نام « كتاب لامع عزيزى » اختصار ديوان ابوتمام و شرح آن به نام « ذكرى حبيب » شرح ديوان سبحسترى به نام « غيث الوليد » شرح ديوان متنبّى به نام « معجز احمد » و « رسالهء الغفران » . / مترجم /
( 4 ) . آسين بالاسيوسLes Escooloqia Musulmanaيا قيامت قرآن در « كمدى الهى » به نقل از عّلامه « تيرى » .
( 5 ) . سفر تكوين / اصحاح اوّل / آيهء ط 4 .
( 6 ) . سورهء انبياء / آيهء 30 :أَ وَ لَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ كانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما. . .