مستمر ضمير آگاه او ، يارى دهندهء وى در اين مسير است و گويا محمّد ( ص ) را جهت كسب اعتقادات لازم براى انجام دادن رسالتش ، با طرح و شيوهاى سيستماتيك آماده مىكنند . وحى نيز از همان ابتداى كار ، خصايص اين رسالت عظيم را به وى ابلاغ مىكند :
« إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا »
! ! ما به تو سخنى سخت ( و دشوار ) را القا خواهيم كرد « 1 » .
درستى اين ارادهء و الا بود كه اين گفتار را بر او املاء مىكرد تا عظمت رسالت وى را ذرّه ذرّه در چشم او آشكار نمايد . بدينسان شكّ او رفته رفته جاى خود را به باورهاى جديد مىداد . اين اعتقادات ثمرهء تفكّر اوج گيرنده و عميق او بود كه در مباحثات نخستين وى با قريش تجلّى مىكرد . دگرگونى در حالت روحى او پديد آمده و در ذات و عماق جان خود وثوق و اطمينانى احساس مىكرد . وحى بر او فرو مىآيد تا حالت روحى جديد او را در ديدگاه ما منعكس سازد . در آيات زير باورهاى پيروزمند محمّد ( ص ) مورد تأكيد قرار مىگيرند :
« وَ النَّجْمِ إِذا هَوى * ما ضَلَّ صاحِبُكُمْ وَ ما غَوى * وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى
*
ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى * أَ فَتُمارُونَهُ عَلى ما يَرى * وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى
. . . « 2 » » سوگند به آن ستاره چون پنهان شد ، كه يار شما ( محمّد ( ص ) ) نه گمراه شده و نه به راه كج رفته است ، و سخن از روى هوى نمىگويد ، نيست اين سخن جز آنچه به دو وحى مىشود . . . دل ، آنچه را كه ديد دروغ نشمرد ، آيا در آنچه مىبيند با او جدال مىكنيد ؟ ، او را ديگر بار هم بديد . . .
حال در پيامبر ( ص ) كمترين ترديد روحى و يا فكرى وجود ندارد . اينك حُكمى راستين او را هدايت مىكند ، نوع حُكمى كه شك در روش ( شك متديك ) را به شيوهء شكّ ذاتى و يا شك براى شك ( شكّ سيستماتيك ) تبديل نمىكند ، بر عقل مثبت و قاطع محمّد ( ص ) چيره گشته است . هر آنچه كه او مىشنود و مى بيند و مىفهمد ، اكنون با حقيقت واضحى كه در ذهن و نظرش بهطور كامل جلوه كرده سازگار بوده و آن ، « حقيقت قرآن » است .
علاوه بر اين ، هرگاه آيات بليغ قرآنى كه پيامبر ( ص ) احساس مىكرد همچون
هامش
( 1 ) . سورهء مزمّل / آيهء 5
( 2 ) . سورهء النّجم / آيات 1 ، 2 ، 3 ، 4 ، 11 ، 12 ، 13