آيا بهراستى مىتوان تمام اين محركات آگاهانهاى كه « ارمياء » را به مقاومت بر ضد مكاشفهء « حنانيا » كه بر خلاف نظريّات « ارمياء » عمل مىكرد ، تنها به يك « مكاشفه » نسبت داد ؟ اين تحرّكات آگاهانه در « ارمياء » باعث گرديد تا او در كمال يقين و استوارى بر مرگ « حنانيا » حكم دهد و « حنانيا » هم پس از گذشت اندك زمانى بميرد !
و آيا براى پيامبر ( ص ) اين امكان وجود داشت كه با مكاشفهاى ساده حالت مادر موسى را هنگام به آب افكندن نوزادش نشان دهد ؟
همچنين آيا به واسطهء همين مكاشفه بوده كه پيامبر ( ص ) بين دو نوع سخن خود يعنى قرآن كه از نظر اصولى جزيى از كلام وى بوده كه به مجرّد تلاوت آن ، اصحاب را به ثبت و ضبط آن موظّف مىنموده و سخنان خود كه فقط آنها را به حافظههاى اصحابش مىسپرده ، تفاوت قائل مىشده است ؟ اگر نزد پيامبر ( ص ) در همان هنگام علم كامل و تمامى به فرق گذاشتن بين قرآن و حديث وجود نمىداشت ، تمييزى اين چنين ، سبكسرى محض محسوب مىشد .
با اين وجود ، اين تفاوت به حدّى اساسى است كه چندين بار در آيات متعدد قرآن يا به صورت اشتقاق مصدرى ( وحى ) و يا اشتقاقات فعلى آن نظير « اوحى » - « اوحينا . . . » ، به پيامبر تذكر داده شده است :
« بگو اين داستانى است عظيم ، شما از آن دورى كنندگانيد . هيچ علم و اطّلاعى براى من از عالم بالا نيست آنگاه كه ستيزه مىكنند . وحى نمىشود به من جز آنكه منم بيم دهندهء آشكار « 1 » » .
اين آيات در بادى امر ، معناى وحى را به منظورهاى جدلى اختصاص مىدهد تا بدين وسيله به پيامبر ( ص ) اجازه دهد كه آن را در بحث و جدال خود با مخالفانش همچون برهانى در استدلالات خود به كار گيرد .
در آيات ديگر ، قرآن معناى اين كلمه را به نيازمنديهاى شخصى پيامبر ( ص ) و تربيت خاص او اختصاص مىدهد ، مانند آيهء زير :
« اين از اخبار غيبى است كه به تو وحى مىكنيم ، تو نزد ايشان نبودى گاهى كه قلمهاى خود را مىافكندند كه چه كس كفيل مريم شود و نزد ايشان نبودى هنگامى كه ستيزه مىكردند « 2 » » .
هامش
( 1 ) . سورهء ص / آيهء 67 - 70 :قُلْ هُوَ نَبَأٌ عَظِيمٌ * أَنْتُمْ عَنْهُ مُعْرِضُونَ * ما كانَ لِي مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَإِ الْأَعْلى إِذْ يَخْتَصِمُونَ * إِنْ يُوحى إِلَيَّ إِلَّا أَنَّما أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ.
( 2 ) . سورهء آل عمران / آيهء 44ذلِكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَ ما كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلامَهُمْأَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَ ما كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ