البته آن معناى حقيقى ، بهطور قطع ، از اصول مسلم قرآن ، مانند وجود صانع ، توحيد ، بعثت انبيا ، تشريع احكام ، معاد و امثال آن ، بيگانه نيست ، بلكه با اين اصول سازگارى دارد و اصول مزبور مستلزم آن معناى خاص است و همان معنا را نتيجه مىدهد و از بين همهء مدلولهاى متعدد محتمل ، مرادِ حقيقى را معين مىكند . پس پارهاى از آيات ، پارهء ديگر را توضيح مىدهد و بعضى از آيات ، به عنوان ريشه و اصل ساير آيات است .
كسى كه خوب دقت كند و آيهء مورد بحث ( آيه 7 سوره آلعمران ) را مورد مطالعه قرار دهد ، شك نخواهد داشت كه مراد از « محكمات » ، آياتى است كه متضمن اصول مسلم قرآن است و مراد از « متشابهات » ، آياتى است كه معانى آن با آن اصول ، روشن مىشود .
چرا بعضى آيات متشابه است ؟
پرسش : درست است كه بايد فروع را به اصول برگرداند ، ولى اين ، مختص قرآن نيست و موجب « تشابه » نيز نمىگردد .
پاسخ : علت حصول تشابه در قرآن يكى از دو چيز است : به بيانى ديگر ، معارفى را كه قرآن مجيد القا فرموده دو دسته است :
دسته اول ، معارف عالى است كه از حكم حس و ماده خارج و بيرون است ، ولى فهمهاى عادى در اينجا متوقف مىشود و مردد مىگردد كه آيا مراد ، حكم جسمانى حسى است ؟ مثلًا در آيهء 14 سورهء الفجر مىفرمايد :
پروردگار تو ، در كمينگاه است . « 1 »
در همين سوره ، آيهء 22 مىفرمايد :
هامش
( 1 ) .« إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ »فجر ، آيهء 14