فصل چهاردهم : اسلام در تمام شئون خود ، اجتماعى است
دليل اين سخن آيهء آخر سورهء آلعمران است « 1 » كه مىفرمايد :
اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، شكيبايى پيشه سازيد و با هم صبر كنيد و با هم رابطه داشته باشيد و از خدا بپرهيزيد ، باشد كه رستگار شويد . « 2 » و « 3 »
صفت « اجتماعى » بودن در اقسام مختلف نواميس و احكامى كه امكان آن را داشته كه بهصورت جمعى عمل شود با توجه به دو نكتهء زير در اسلام رعايت شده است :
يكى آن كه نوع حكم متناسب با شكل جامعهاى است كه با حكم مزبور تناسب داشته باشد .
هامش
( 1 ) . اين آيه ، آيهاى است كه استاد ، بحث حاضر را در ذيل آن نگاشتهاند
( 2 ) .« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ »آلعمران ، آيهء 200
( 3 ) . در اين آيه اولًا خدا امر به صبر « فردى » كرده است ( اصبروا ) و سپس دستور داده كه بهطور دستهجمعى مشكلات را تحمل كنند ( وصابروا ) بدين ترتيب كه صبر هر يك ، تكيه گاه صبر ديگرى باشد و در نتيجه در همگى ، حالتى نيرومند پديد مىآيد كه تأثير آن چند برابر خواهد بود .
اگر شخصيت يك فرد تنها را در نظر بگيريم و آن گاه همان شخصيت را در جامعه و همكارى جمعى ملاحظه كنيم كه نيروى هر كسى به ديگرى كمك مىكند ، تأثير جامعه در فرد براى ما روشن خواهد گشت .
در آيهء فوق ، آن گاه امر به « ارتباط » مىشود ؛ يعنى جامعه بايد بين نيروها و عمليات خود در كليهء شئون ايجاد ارتباط مىكند ، چه در سختى باشد چه در رفاه