سمّى - ، [ 2 ] : يا حلّ آن مخصوص بود ببعضى - چون گوشت مردار - . واگر در مظهر خير منفعتش ضروري نبود از سه قسم خالى نبود :
[ 1 ] : يا نفعش « 1 » در محلّ خير غالب بود بر خير در محلّ شرّ ، [ 2 ] : يا بالعكس ، [ 3 ] : يا هر دو « 2 » طرفش « 3 » يكسان بود .
قسم أوّل از آن روى كه در أكثر شرّست شرع بحرمت آن حكم كند ، لا مطلقا ؛ لكن « 4 » بحسب أزمان ومصالح ، چون شراب كه در جميع شرايع حرام نبوده « 5 » است ، بل در هر قرن كه نفوس بسلامت بودهاند يا ضعيف ومنفعت در مظاهر خير غالب ومضرّت در مظاهر شر اندك ، حلال گشته است چون زمان موسى وعيسى وبعضي از زمان محمّد - صلّى اللّه عليه وآله وعليهما وسلّم « 6 » - ، چه در قرآن آمده است كه
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَأَنْتُمْ سُكارى حَتَّى تَعْلَمُوا ما تَقُولُونَ
« 7 » ، واين دلالت « 8 » دارد برحل . ونيز حق - جلّ وعلا « 9 » - بدان منّت بر بندگان خويش « 10 » نهاده وفرموده كه
وَمِنْ ثَمَراتِ النَّخِيلِ وَالْأَعْنابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَراً وَرِزْقاً حَسَناً
« 11 » ودر باقي قرن « 12 » پيغمبر ما - صلّى اللّه عليه وآله وسلّم « 13 » - چون نفوس قوى گشت ومضرّت آن در بيشتر غالب آمد بر جمهور حرام فرمودند چه مفتن عام است . « 14 » وآنچه در فعل آن بيشتر را مضرّت وكمتر را منفعت باشد « 15 » ودر ترك آن بيشتر را منفعت وكمتر را مضرّت ، بضرورت « 16 » حرام كردند ، وإلّا ضبط نماند « 17 » .
وآن دو قسم آخر :
[ 1 ] : يا حرام مطلق بود - چون سرقت - ،
هامش
( 1 ) . م : - ضروري . . . نفعش
( 2 ) . م : +
و ( 3 ) . د : طرف
( 4 ) . م : - لكن
( 5 ) . د : بوده
( 6 ) . م : صلوات اللّه عليهم
( 7 ) . قسمتى است از كريمهء 43 النّساء .
( 8 ) . م : دليل
( 9 ) . م : - جلّ وعلا
( 10 ) . م : خود
( 11 ) . قسمتى است از كريمهء 67 النّحل .
( 12 ) . م : قران
( 13 ) . م : - صلّى . . . سلّم
( 14 ) . م : - چه . . . است
( 15 ) . م : بود
( 16 ) . د : - بضرورت
( 17 ) . م : نمايد