مؤمنان ، چنانكه امام جعفر « 1 » صادق - عليه السلام - فرمود : الرّحيم اسم عامّ بصفة خاصّة « 2 » ، يعنى اسمى است كه بر غير حق نيز اطلاق كنند وفيض أو مخصوص است به بعضي « 3 » على حسب الاستعداد ،
وَاللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشاءُ
« 4 » اين رحمت است ، ودر اين رحمت است
تِلْكَ الرُّسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ
« 5 » .
وچون عدل به حقيقت أو « 6 » را ذاتي است داند كه سياست عالم چگونه بايد كرد وهر كس را چه بايد فرمود وچگونه بايد داشت ، چه از جمله آنهاست كه « 7 »
آتَيْناهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنا وَعَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً
« 8 » ، وكار أو سياست سياسات است . از هر صنفى از / 17 -
NB
/ أصناف مردم « 9 » وأهل هر اقليمى از أقاليم شخصي را به نور فراست نظر المعيّت خود برگزيند كه استحقاق سردارى واهليّت فرمان دهى دارد وحل وعقد أمور ايشان وسياست وتدبير جمهور آن قوم در دست أو نهد وهمه را به طاعت وفرمان أو « 10 » باز دارد ، وأو نيز همچنين به نسبت با رعيّت خود همين « 11 » ترتيب به جاى آرد تا همه به وسايط در تحت يك فرمان باشند وحكم عادل « 12 » عدل بر هم مستحب ؛ چه كلّكم راع وكلّكم مسؤول عن رعيّته « 13 » « 14 » وبر أهل عالم طاعت وتعظيم أو از روى اعتقاد وانقياد طوعا
و
هامش
( 1 ) . ش ، ن : - امام جعفر
( 2 ) . اين حديث را كه بخش نخست آن در چند سطر پيش از اين آمده در كتب روائي نيافتم . شايد نقل كاشاني مستند به سخن ميبدى مىباشد : . . . . معنى قول جعفر بن محمد ع فقد قال : الرّحمن اسم خاص بصفة عامّة والرّحيم اسم عام بصفه خاصّة . . . بنگريد : كشف الاسرار وعدّة الأبرار ج 1 ص 8 .
( 3 ) . ن : ببعض
( 4 ) . قسمتى است از كريمهء 105 البقرة .
( 5 ) . قسمتى است از كريمهء 253 البقرة .
( 6 ) . ش : وى
( 7 ) . - ن : +
و ( 8 ) . قسمتى است از كريمهء 65 الكهف .
( 9 ) . د : + از هر صنفى از أصناف مردم .
( 10 ) . ش : وى
( 11 ) . ش : همان
( 12 ) . ن : - عادل
( 13 ) . چ ، د : رعية
( 14 ) . قسمت نخست حديث نبوي است كه به همين صورت در برخى از حديثنامههاى أهل سنت بچشم مىآيد .
بنگريد : سنن ترمذي ، كتاب الجهاد باب 28 ج 4 ص 181 شمارهء 1705 . سنن أبي داود ، كتاب الخراج باب 1 ج 3 ص 130 شمارهء 2928 . اين حديث به شش گونهء ديگر نيز روايت شده است ، بنگريد : صحيح بخارى ج 2