تشريح المسائل
* مقدمه بفرماييد حجيت ظواهر از باب ظن نوعى است و يا از باب ظن خاص ؟
الف ) چنان كه گفته شد بر مبناى مشهور حجيت ظواهر از باب افاده ظن نوعى است نه از باب ظن خاص .
يعنى : كلام صادره از متكلم طورى است كه لو خلّي و طبعه با قطعنظر از قرائن خارجيه براى مخاطبين تحصيلكننده ظن به مراد متكلم باشد و شنونده مطمئن شود كه مراد متكلم همين ظاهر كلام است .
بنابراين : ظن شخصى چه موافق باشد چه مخالف معيار حجيت ظواهر نيست همانطور كه قول به تعبّد نيز باطل بود .
* بهطور كلى وظيفه يك گوينده چيست ؟
وظيفه گوينده بر اساس عقل و حكمت اين است كه :
كلامش را به صورتى بيان كند كه شنوندگان و مقصودين بالافهام مراد و مقصود او را دريابند و اغراء به جهل نشوند و الا در غير اين صورت آن سخن خلاف حكمت حكيم و عقل عاقل است .
* آيا گوينده موظف است كلامش را به نحوى بيان كند كه ديگران و حتى غير مقصودين بالافهام هم مراد وى را بفهمند ؟
خير ، اما خلاف عقل و حكمت هم نيست .
* با حفظ مقدمات فوق توجيه شيخ از اين تفصيل جناب ميرزاى قمى چيست ؟
اين است كه مىفرمايد :
فلسفهء اين تفصيل آن است كه : مقصودين بالافهام يقين دارند كه گوينده نسبت به آنها در مقام تفهيم است و كلامش را به نحوى ادا مىكند كه شنوده مقصود وى را بفهمد . و لذا احتمال نمىدهد كه يكوقت قرينهاى را از او پنهان كند ، تنها احتمالى كه مىدهد اين است كه :
1 - شايد متكلم غفلت نموده و قرينه كه بر خلاف ظاهر است نياورده باشد .
2 - و شايد من از روى غفلت قرينه را نگرفته باشم .
حال :
اولا : احتمال فوق را با اصل عدم غفلت برمىدارد .
ثانيا : عقلاى عالم به چنين احتمالات موهوم و موهون اعتنا نمىكنند .
در نتيجه : مظنّهء به مراد متكلّم پيدا مىكند .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 247
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٤٧