تشريح المسائل
* مقدمة بفرمائيد اخذ به يك آيه بر چند نوع است ؟
بر چهار نوع است :
1 - آيات مجمل و متشابه را كه محتمل چند معنا هستند بدون هيچ مدرك و دليل قطعى بر يكى از معانى محتمل حمل نموده و حكم كنيم كه مراد آيه همين معناست و لاغير .
2 - حمل آيات بر معنايى كه ظهور در آن معنا دارند قبل الفحص و اليأس از قرينه بر خلاف ظاهر به عبارت ديگر : در برخورد اوليه با برخى آيات ، ظاهر آيه ظهور در يك معنا دارد ، و لكن ما قبل از جستجو و نااميد شدن از وجود قرينهاى كه بر خلاف ظاهر است ، آيهء شريفه را بر همين ظهورش حمل كنيم و بگوئيم : مراد آيه همين اطلاق است و حال آنكه شايد تقييد باشد .
3 - حمل آيه بر خلاف معناى ظاهر بدون هيچگونه قرينهاى و حال آنكه ظهور در همان معناى ظاهر دارد . مثل اينكه : آيه ظهور در وجوب داشته باشد و ما بگوييم : ظهور در استحباب دارد .
4 - حمل آيه بر ظاهرش بعد الفحص و اليأس از قرينهاى بر خلاف ظاهر آن يعنى : آيه ظهور در معنايى دارد و ما هرچه در آيات و روايات جستجو نموديم ، قرينهاى بر خلاف ظاهر نيافتيم و لذا آيه را حمل بر همان ظاهرش نموديم و گفتيم : مثلا مراد مولى وجوب و يا حرمت است .
* مقدمة بفرمائيد تفسير در لغت عرب به چه معناست ؟
به معناى كشف القناع است ، يعنى : پردهبردارى از يك كلام مجمل و ناشناخته كه احتمالا داراى معانى مختلفى است .
* آيا عمل به ظواهر و آياتى كه بهخودىخود روشن است تفسير ناميده مىشود ؟
خير ، زيرا در آنچه هويداست ، ناسخ و منسوخ يا مجمل و مجهول و يا مطلق و مقيّدى وجود ندارد تا از آن پرده بردارد .
* دليلتان بر مطلب اخير چيست ؟
اين است كه : امام عليه السّلام به جابر فرمودند :
( يا جابر انّ للقرآن بطنا و له ظهر و للظّهر ظهر و ليس شىء ابعد من عقول الرّجال من تفسير القرآن )
نكته : تعليل آخر حديث شريف نشان مىدهد كه تفسير قرآن غير از عمل به ظواهر قرآن است .
* حال بفرماييد حاصل فرمودهء شيخ در جواب از استدلال اخباريها تا بدينجا چيست ؟
اين است كه :
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 168
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٦٨