تشريح المسائل
* حاصل پاسخ شيخ از متن قبلى چه شد ؟
اين شد كه ، عمل به ظواهر و حمل الفاظ بر ظواهر معانى تفسير نمىباشد و اخباريها نمىتوانند به واسطهء اخبارى كه مضمون آنها نهى از تفسير به رأى بود ، اصوليين را در عمل به ظواهر قرآن تخطئه كنند .
* مراد شيخ از عبارت ( لكنّ الظاهر انّ المراد بالرّأى هو الاعتبار العقلى الظّنّي . . . ) چيست ؟
اين است كه : به فرض حمل الفاظ بر ظواهر معانى هم تفسير باشد ، لكن رواياتى كه شما به آنها استدلال نموديد مطلق تفسير كردن قرآن را محكوم نكرده و مجرد تفسير ، عمل غير جايزى نمىباشد .
به عبارت ديگر :
موضوع در اخبار مذكور تفسير به رأى است و اين عمل است كه مورد نهى واقع شده است .
بيان مطلب اينكه ، تفسير :
1 - گاهى به ظاهر است . يعنى ظاهر آيه داراى معنائى است كه به هر عاقلى عرضه كنى آن معنا را مىفهمد و اين تفسير به رأى نيست ، چرا كه رأى و سليقهء شخصى در آن معنا دخالت ندارد .
2 - گاهى به رأى است . يعنى : شخص تا لفظى و آيهاى به گوشش مىخورد به واسطهء عقل ناقص خود آن را بر خلاف ظاهرش حمل مىكند و يا چون يكى از معانى احتمالى به حكم استحسان و وجوه غير موجّه ( از قبيل ذوق و طبع ) در نظرش اولى مىآيد لفظ را برآن حمل مىكند و يا اينكه بدون تفحّص از قرائن و ادلّهء عقليّه و نقليّه و امورى كه مبيّن و شارح مقصود آيه هستند ، لفظ را بر يكى از معانى عرفى يا لغوى و يا . . . حمل مىنمايد .
روشن است كه تفسير به رأى به هريك از معانى مذكور باشد بر عمل به ظاهر صادق نمىباشد .
بنابراين :
تمسّك اخبارىها به اخبار ذكر شده جهت ردّ اصوليين و تخطئهء آن بىاساس بوده و ربطى به موضوع بحث ندارد .
* مقصود از تفسير به رأى را از نظر محققين اماميّه توضيح دهيد ؟
تفسير به رأى اقسامى دارد كه ذيلا مشخص شده
1 - حمل لفظى كه ظهور در معانى دارد بر خلاف ظاهرش يعنى : معناى مطلوب خود به صرف استحسان و لحاظ عقلى .
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 171
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص١٧١