فصل سوم در بيان تعيين افضل مردمان بعد پيغامبر عليه السلام
بدان كه مراد از افضل در اينجا كسى است كه مستحقّ اكثر ثواب بود . و در افضل مردمان بعد پيغامبر - عليه السلام - اختلاف است : نزديك اهل سنّت و قدماى معتزله ، افضل مردمان بعد پيغامبر - عليه السلام - ابو بكر است - رضى الله عنه - و نزديك شيعه و اكثر معتزلهء متأخر ، عليّ است - كرّم الله وجهه .
احتج أهل السنّة بوجهين :
الأوّل : قوله تعالى
« وَ سَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى الَّذِي يُؤْتِي مالَهُ »
« 1 » ، السورة . و المراد هو أبو بكر - رضى الله عنه - عند أكثر المفسرين . و الأتقى أكرم عند الله تعالى ، لقوله تعالى :
« إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ »
« 2 » ، و الأكرم عند الله أفضل . « 3 »
هامش
( 1 ) . ليل / 17 .
( 2 ) . حجرات / 13 .
( 3 ) . مجموع احاديثى را كه در ذيل اين آيه [ سيتجنبها الاتقى ] در كتب روايى موجود است ، مىتوان به سه دسته تقسيم نمود :
الف - رواياتى كه از طريق اهل سنّت نقل شده و دالّ بر آن است كه مراد از « اتقى » ابو بكر است . اين روايات از ديد علماى اماميه مردود به شمار مىآيند .
ب - روايت ضعيفى كه [ از برقى از اسماعيل بن مهران از ايمن بن محرز از ابى بصير ] از امام صادق ( ع ) نقل است ، مبنى بر اين كه : امام در تفسير آيهء« وَ سَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى »فرمود : امّا اين آيه مربوط است به رسول خدا ( ص ) و هركه او را پيروى كند ، و امّا آيهء« الَّذِي يُؤْتِي مالَهُ يَتَزَكَّى »در خصوص امير المؤمنين ( ع ) است . چون درباره همان حضرت است كه در جاى ديگر فرموده :« وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ »، و امّا آيهء« وَ ما لِأَحَدٍ عِنْدَهُ مِنْ نِعْمَةٍ تُجْزى »راجع به رسول خدا ( ص ) است كه احدى به او نعمتى نداده ، تا جزاى آن را از او طلبكار باشد ، بلكه نعمت آن حضرت است كه بر تمامى خلائق جارى است .
ج - صحيح حميرى كه دلالت بر آن دارد كه مقصود از « اتقى » ابو دحداح است .
از ديد علماى شيعه تنها روايت اخير قابل اعتماد و استناد مىباشد .
در هر صورت اين رواياتى است كه در شأن نزول آيهء شريفه نقل شده است ؛ و همانطور كه محققين مفسرين -