خاتمه
وعيد اصحاب كبائر نزديك اهل سنّت منقطع است ، يعنى الله تعالى ايشان را از دوزخ بيرون آرد و در بهشت جاى دهد . و نزديك معتزله وعيد ايشان منقطع نيست . و حقّ قول اهل سنّت است . زيرا كه الله تعالى مىفرمايد :
« إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ »
« 1 » . و اين نصّ دليل واضح بر تحقق اين مطلوب است .
و دليل معتزله قول الله تعالى است :
« إِنَّ الْفُجَّارَ لَفِي جَحِيمٍ »
« 2 » .
و جواب اين دليل آن است كه : اين نصّ موجب دوام عذاب نيست ، و مدّعا دوام عذاب است .
و دليل ديگر نيز قول الله تعالى است :
« وَ مَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ خالِداً فِيها »
« 3 » .
و جواب اين دليل آن است كه قول الله تعالى « فجزاؤه » الآية ، دلالت مىكند كه صاحب كبيره مستحقّ عذاب دائمى است و استحقاق موجب وقوع نيست .
و اجماع است كه وعيد كافر معاند دائمى است . امّا كافرى كه در اجتهاد مبالغت نمود و به حقّ نرسيد ، گمان جاحظ و عنبرى كه از معتزلهاند آن است كه وعيد او منقطع است ؛ چه او معذور است ؛ زيرا كه الله تعالى مىفرمايد :
« وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ »
« 4 » . و باقى قوم اين معنى را منكرند ، و دعوى مىكنند كه در باب وعيد دائمى او اجماع است .
هامش
( 1 ) . نساء / 48 .
( 2 ) . انفطار / 14 .
( 3 ) . نساء / 93 .
( 4 ) . حج / 78 . اين آيهء شريفه در متن به صورت « و ليس عليكم » آمده است .