حديث تكيه داشت تا از افتادن به اشتباه محفوظ بماند ، سپس فهم و استنباط وسعت مىيابد ، و جايز نيست كه در حفظ تفسير ظاهر سستى شود ، بلكه بايد در أوّل رعايت و توجه گردد ، پيش از استوار كردن ظاهر رسيدن به باطن طمع نشود ، و هركس ادعاى فهم أسرار قرآن كند در حالى كه هنوز تفسير ظاهر را به خوبى نشناخته باشد ، مانند كسى است كه مدّعى شود به وسط خانه رسيده در حالى كه هنوز از در نگذشته باشد .
و شيخ تاج الدين بن عطاء اللّه در كتاب خود لطايف المنن گفته : بدانكه تفسير اين طايفه نسبت به كلام خدا و سخنان پيامبر او به زبان عربى آن نيست كه ظاهر را از ظاهرش دگرگون ننمايند ، بلكه ظاهر از آنچه آيه برايش آورده شده و در عرف أهل زبان بر آن دلالت مىكند ، از آن فهميده مىشود ، در عين حال فهمهاى باطنى هست كه خداوند براى كسانى كه دريچهء دلشان را باز كرده قرار داده ، و به هنگام خواندن آيه و حديث برايشان پيش مىآيد ، و در خبر است كه : « هر آيه را ظاهر و باطنى هست » . بنابراين تو را از دريافت آن معانى از اين طايفه بازندارد اينكه صاحب جدل و معارضهاى بگويد : اين كار دگرگون كردن سخن خداوند و پيامبر او است ، و حال آنكه اين دگرگونه كردن نيست ، و در صورتى دگرگونه مىشود كه بگويند : اين آيه جز اين معنى ندارد ، كه اينها چنين چيزى نگفتهاند ، بلكه ظواهر را همان گونه كه هستند مىخوانند و همان موضوعات را از آنها مىفهمند ، با وجود اين از خداى تعالى آنچه را به آنها فهمانيده مىفهمند .
فصلى [ در آنچه بر مفسّر واجب است ] :
علما گفتهاند : بر مفسّر واجب است كه مطابق بودن تفسير را با مفسّر احراز كند ، و از كم كردن چيزى كه در توضيح معنى نقش دارد ، يا زياد نمودن چيزى كه سزاوار مطلب نيست احتراز نمايد ، و نيز از كجسليقگى در معنى ، و انحراف از روش صحيح بپرهيزد ، و بر اوست كه معنى حقيقى و مجازى و بهم پيوستن مطلب را مراعات كند ، و غرض از آوردن كلام را در نظر بگيرد ، و ميان ألفاظ مفرد ألفت و نزديكى برقرار سازد ، و بايد كه از علوم لفظى آغاز كند ، و نخستين چيزى كه از آن واجب است تحقيق و بررسى ألفاظ مفرد است ، كه از جهت لغت سپس صرف ،