توجه :
آياتى در قرآن هست كه مناسبتشان با ماقبلشان مشكل است ، از اين گونه است فرمودهء خداى تعالى در سورة القيامة :
( لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ . . . )
« 1 » كه وجه تناسب آن با اوّل و آخر سوره جدا دشوار است ، چون تمام سوره در احوال قيامت مىباشد ، تا آنجا كه بعضى از رافضيان پنداشته كه از اين سوره چيزى افتاده است ، و تا آنجا كه قفّال - چنان كه فخر رازى از او حكايت كرده - بر آن شده است كه اين آيه دربارهء انسانى كه پيشتر ياد شده نازل گرديده است يعنى در اين آيه :
( يُنَبَّؤُا الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ بِما قَدَّمَ وَ أَخَّرَ )
« 2 » ، وى گفته : پروندهء آن انسان بر او عرضه مىشود ، پس وقتى خواندن آغاز مىكند زبانش از ترس لكنت مىگيرد ، و تند تند مىخواند ، پس به او گفته مىشود : « زبانت را به آن حركت مده تا تعجيل نمايى » بر ماست كه عمل تو را جمع كنيم ، و بر تو بخوانيم ، پس چون آن را خوانديم خواندنش را پيروى كن با إقرار به اينكه آن كارها را انجام دادهاى ، سپس بر ماست بيان أمر إنسان و آنچه مربوط به عقوبت او است . سخن قفّال تمام شد .
و اين مخالف با خبر صحيحى است كه ثابت شده اينكه اين آيه دربارهء حركت دادن پيغمبر صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم زبانش را هنگام نزول وحى بر آن حضرت مىباشد .
و پيشوايان فن براى آن مناسبتهايى ذكر كردهاند از جمله :
1 - خداى تعالى وقتى از قيامت ياد كرد ، و از شيوهء كسى كه در عمل كوتاهى مىكند دوست داشتن دنياست ، و در أصل دين هست كه سبقت جستن به كارهاى خير پسنديده است ، پس از آن توجه داد كه گاهى چيز مهمترى بر اين مطلوب عارض مىشود ؛ و آن گوش سپردن به وحى ؛ و فهميدن آنچه از آن فرامىرسد مىباشد ، ولى مشغول شدن به حفظ گاهى مانع از آن مىشود ، لذا دستور داد كه به حفظ كردن آن مبادرت نورزد ؛ چون نگهدارى و حفاظت آن را پروردگارش به عهده گرفته است ، و بايد كه رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) به آنچه بر او وارد مىشود گوش سپارد تا اينكه وحى پايان يابد ، سپس از آنچه مشتمل است پيروى نمايد . و
هامش
( 1 ) قيامة ، 17
( 2 ) قيامة ، 13