نيشابورى بوده است ، او در شرع و ادبيات اطلاعات و معلوماتى وسيع داشت ، هرگاه بر او درس قرآن خوانده مىشد بر كرسى درس مىگفت : چرا اين آيه در كنار آن ديگرى قرار داده شده ؟ و چه حكمتى دارد كه اين سوره جنب آن سوره ديگر نهاده شده ؟ و بر علماى بغداد به خاطر اينكه علم مناسبت را نمىدانستند عيب مىگرفت .
و شيخ عز الدين بن عبد السلام گفته : مناسبت علم خوبى است ، ولى در حسن ارتباط كلام شرط است كه در يك أمر متّحدى واقع شود كه اول آن به آخرش مربوط باشد ؛ بنابراين اگر بر سببهاى مختلفى بيايد ارتباطى نخواهد بود ، و هركس ربط دهد تكلفى به كار برده كه از عهدهاش بيرون است ، مگر ربطهاى ركيكى كه سخن خوب از چنان ربطهايى بدور مىباشد تا چه رسد به بهترين سخنها ؛ زيرا كه قرآن در مدت بيست و چند سال نازل شد ، در مورد احكام مختلفى كه سببهاى گوناگونى دارند ، و سخنى كه چنين باشد ، ربط دادن قسمتهاى آن با يكديگر فراهم نمىآيد .
و شيخ ولىّ الدين ملوىّ گفته : توهم كرده آنكه مدعى شده كه : نبايد براى آيات دنبال مناسبت گشت ، به دليل اينكه بر حسب وقايع پراكنده است ، جان كلام اين است كه قرآن از لحاظ نزول بر حسب وقايع و رويدادهاست ، و از جهت ترتيب و اصل مطابق حكمت ، پس مصحف بر وفق لوح محفوظ ترتيب يافته و تمام آيات و سورههايش توقيفى است ، چنان كه يكباره به بيت العزّه نازل شد ، و اسلوب و نظم شگفتانگيز آن معجزهاى است آشكار ، و آنچه در هر آيه پيش از هر چيز بايد بحث شود اين است كه آيا آن آيه تكميلكنندهء آيهء قبلى يا مستقل مىباشد ؛ سپس بحث شود كه وجه مناسبت آيهء مستقل با ما قبلش چيست ؟ كه در اين فن علم بسيار هست ، و همينطور در سورهها ، بايد كه وجه اتصال آنها به ماقبلشان مطالعه شود ، و از سياق آنها بحث گردد .
و إمام رازى در مورد سورة البقرة گفته : و هركس در لطايف نظم ، و بدايع ترتيب اين سوره تأمل كند ، خواهد دانست كه قرآن همانطوركه از جهت فصاحت ألفاظ و شرافت معانيش معجزه است ، همچنين به سبب نظم و ترتيب آياتش هم إعجاز دارد ، و شايد كسانى كه گفتهاند : از جهت شيوه و اسلوبش معجزه است همين منظور را داشتهاند ، إلّا اينكه من جمهور مفسرين را مىبينم كه از اين لطايف دور مانده ، و به اين أسرار بىتوجه گذشتهاند ، و در اين باب أمر چنين نيست كه گفته شده :
الإتقان في علوم القرآن ( فارسى ) — صفحة 342
مساهمون: جلال الدين السيوطي
ص٣٤٢