صفات او است ، و به آن اشاره شده با :
( رَبِّ الْعالَمِينَ * الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ )
و شناخت پيغمبران كه با :
( الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ )
اشاره شده ، و شناخت معاد كه با :
( مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ )
اشاره گرديده است .
و علم عبادات كه با :
( إِيَّاكَ نَعْبُدُ )
به آن اشاره شده است .
و علم سلوك ، يعنى واداشتن نفس بر آداب شرعى و تسليم به أمر پروردگار ، كه با :
( وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ * اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ )
به آن اشاره شده است .
و علم قصهها يعنى اطلاع و آگاهى بر أخبار امتهاى گذشته و قرون سابقه ؛ تا ، كسى كه بر آن اطلاع مىيابد سعادتمند شدن اطاعتكنندگان از فرمان الهى ، و شقاوتمندى معصيتكاران را بداند ، و به اين معنى اشاره شده در فرمودهء خداوند :
( صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ )
، پس خداوند در سورة الفاتحه به تمام مقاصد قرآن توجه داده است ، و اين نهايت درجهء زيبايى در براعت استهلال است ، به اضافهء الفاظ زيبا ، و مقطعهاى جالب ، و بلاغتهاى مختلفى كه در آن وجود دارد .
و همچنين سرآغاز سورهء « اقرأ » كه نظير سورة الفاتحه براعت استهلال در آن واقع شده ؛ چون اولين سورهاى است كه نازل گشته ، در اين سوره با امر به خواندن ، آن هم با نام خدا شروع مىشود ، كه اشاره به علم أحكام است ، و در اين سوره مطالبى مربوط به توحيد و إثبات ذات و صفات خداوند - اعم از صفات ذات و صفات فعل - آمده است ، كه در اين مطالب اشاره به علم أصول دين مىباشد ، و در اين سوره به خبرها و معلومات نيز اشاره آمده :
( عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ )
« 1 » ؛ بدين جهت است كه گفته شده : شايسته است كه اين سوره « عنوان القرآن » ناميده شود ، چونكه عنوان كتاب تمام مقاصد آن را با عبارت موجزى در اوّل آن جمع مىكند .
هامش
( 1 ) علق ، 5