نوع شصتم در سرآغاز سورهها
ابن أبى الإصبع كتاب مستقلى در اين باره تأليف كرده كه آن را الخواطر السّوانح فى أسرار الفواتح ناميده ، من در اينجا آن كتاب را تلخيص نموده و مطالب ديگرى از غير او بر آن مىافزايم :
بدانكه خداوند سورههاى قرآن را به ده نوع از كلام آغاز كرده است ، كه هيچيك از سورهها از اين انواع بيرون نيستند :
اول : حمد و ثناى خداى تعالى ، و ثنا بر دو گونه است : اثبات صفات مدح ، و نفى و تنزيه از صفات نقص ، گونهء اوّل حمد در پنج سوره ، و تبارك در دو سوره آمده است ، و گونهء دوم تسبيح است كه در هفت سوره واقع شده است .
كرمانى در متشابه القرآن گفته : تسبيح كلمهاى است كه خداوند آن را براى خود ترجيح داده است ، پس با مصدر اين واژه سورهء بنى اسرائيل را آغاز نموده ؛ زيرا كه مصدر أصل كلام است ، و با صيغهء ماضى آن سورههاى الحديد و الحشر را شروع كرده ؛ زيرا كه ماضى سابقترين دو زمان است ، سپس سورههاى جمعه و التغابن را با مضارع آن ابتدا فرموده ، و سپس سورة الأعلى را با صيغهء أمر آن شروع نموده ، تا از همهء جهات اين كلمه را فراگرفته باشد .
دوم : حروف تهجّى در بيست و نه سوره كه سخن دربارهء آنها در نوع متشابه مستوعبا گذشت ، و در نوع مناسبات ، اشارهاى به مناسبتهاى آنها خواهد آمد .
سوم : نداء در ده سوره ، پنج سوره با نداى رسول خدا صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم :