توجه :
ابن الصائغ گفته : در توجيه خروج از اصل در آيات يادشده ، امور ديگرى نيز مىتوان گفت كه با وجه مناسبت موافق افتد ، زيرا كه قرآن عظيم - چنان كه در خبر آمده - « عجايبش تمام نمىشود » .
فصلى در أقسام فواصل قرآن :
ابن أبى الاصبع گفته : فواصل قرآن از چهار چيز خارج نيست : تمكين ، تصدير ، توضيح ، و ايغال .
تمكين :
تمكين - كه ائتلاف قافيه نيز ناميده مىشود - آن است كه نويسندهء نثر در قرينه ؛ و يا شاعر براى قافيه ؛ زمينهاى فراهم سازد كه با آن قافيه يا قرينه در جاى خود تمكين يابد ، و قرار گيرد ، و در موضع خود جا بيفتد ، بدون اينكه نفرتانگيز يا بغرنج باشد ، معنى آن به معنى تمام سخن ارتباط تامّى داشته باشد ، بهطورىكه اگر از كلام بيفتد معنى مختل شود و فهم آن مضطرب گردد ، و بهطورىكه اگر از آن سكوت شود شنونده با طبع خويش آن را تكميل نمايد .
و از مثالهاى آن :
( يا شُعَيْبُ أَ صَلاتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ . . . )
« 1 » مىباشد كه چون در آيهء كريمه پيشتر از عبادت ياد شده ، و سپس تصرف در أموال در پى آن آمده ، مقتضى شد كه به ترتيب حلم و رشد ياد گردد ، زيرا كه حلم مناسب عبادات و رشد مناسب با أموال مىباشد .
و فرمودهء خداوند :
( أَ وَ لَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَساكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ أَ فَلا يَسْمَعُونَ
- آيا هدايتشان نمىكند آنچه از پيش
هامش
( 1 ) هود ، 87