( وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكانَ لِزاماً وَ أَجَلٌ مُسَمًّى )
« 1 » .
سىام : جايگزين كردن ظاهر به جاى ضمير ، مانند :
( وَ الَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتابِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ إِنَّا لا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُصْلِحِينَ )
« 2 » ، و همچنين است آيهء كهف « 3 » .
سى و يكم : واقع شدن « مفعول » به جاى « فاعل » ، مانند فرمودهء خداوند :
( حِجاباً مَسْتُوراً )
« 4 » ،
( كانَ وَعْدُهُ مَأْتِيًّا )
« 5 » ، يعنى : ساترا ، و آتيا .
سى و دوم : واقع شدن « فاعل » به جاى « مفعول » ، مانند :
( فِي عِيشَةٍ راضِيَةٍ )
« 6 » ،
( مِنْ ماءٍ دافِقٍ )
« 7 » .
سى و سوم : فاصله بين موصوف و صفت ، مانند :
( أَخْرَجَ الْمَرْعى * فَجَعَلَهُ غُثاءً أَحْوى )
« 8 » در صورتى كه « أحوى » را صفت « المرعى » إعراب كنيم ، يعنى حال باشد .
سى و چهارم : واقع نمودن حرفى به جاى ديگرى ، مانند :
( بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى لَها )
« 9 » كه در اصل « اليها » مىباشد .
سى و پنجم : تأخير انداختن وصف غير أبلغ ، و مقدم داشتن أبلغ ، و از اين گونه است :
( الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ )
،
( رَؤُفٌ رَحِيمٌ )
« 10 » ، زيرا كه رأفت از رحمت بليغتر است .
سى و ششم : حذف فاعل و نيابت دادن مفعول ، مانند :
( وَ ما لِأَحَدٍ عِنْدَهُ مِنْ نِعْمَةٍ تُجْزى )
« 11 » .
سى و هفتم : آوردن هاء سكت ، مانند :
( مالِيَهْ )
« 12 » ،
( سُلْطانِيَهْ )
« 13 » ،
( ما هِيَهْ )
« 14 » .
سى و هشتم : جمع بين مجرورها ، مانند :
( ثُمَّ لا تَجِدُوا لَكُمْ عَلَيْنا بِهِ تَبِيعاً )
« 15 » كه بهتر است بين آنها فاصله شود ، مگر اينكه به مقتضاى رعايت فاصلههاى آيات در كنار هم آمدهاند ، و « تبيعا » آخر افتاده است .
سى و نهم : عدول كردن از صيغهء ماضى به صيغهء استقبال ، مانند :
( فَفَرِيقاً كَذَّبْتُمْ وَ فَرِيقاً تَقْتُلُونَ )
« 16 » ، كه در اصل « قتلتم » بوده است .
چهلم : تغيير دادن بناى كلمه ، مانند :
( وَ طُورِ سِينِينَ )
« 17 » ، كه در اصل « سينا » مىباشد .
هامش
( 1 ) طه ، 129
( 2 ) أعراف ، 170
( 3 ) كهف ، 30
( 4 ) أسراء ، 45
( 5 ) مريم ، 61
( 6 ) حاقة ، 21
( 7 ) طارق ، 6
( 8 ) أعلى ، 4 و 5
( 9 ) زلزلة ، 5
( 10 ) توبة ، 128
( 11 ) ليل ، 19
( 12 ) حاقة ، 28
( 13 ) حاقة ، 29
( 14 ) قارعة ، 10
( 15 ) أسراء ، 69
( 16 ) بقرة ، 87
( 17 ) تين ، 2