چهارم : مقدم داشتن ضمير بر چيزى كه آن را تفسير مىكند ، مانند :
( فَأَوْجَسَ فِي نَفْسِهِ خِيفَةً مُوسى )
« 1 » .
پنجم : مقدم آوردن صفتى كه جمله است بر صفتى كه مفرد است ، مانند :
( وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاهُ مَنْشُوراً )
« 2 » .
ششم : حذف ياء منقوص معرفه ، مانند :
( الْكَبِيرُ الْمُتَعالِ )
« 3 » ،
( يَوْمَ التَّنادِ )
« 4 » .
هفتم : حذف ياء فعل غير مجزوم ، مانند :
( وَ اللَّيْلِ إِذا يَسْرِ )
« 5 » .
هشتم : حذف ياء اضافه ، مانند :
( فَكَيْفَ كانَ عَذابِي وَ نُذُرِ )
« 6 » ،
( فَكَيْفَ كانَ عِقابِ )
« 7 » .
نهم : زياد كردن حرف مدّ ، مانند : ( الظنونا ) ، ( الرّسولا ) ، ( السّبيلا ) ، و از همينگونه است باقى گذاردن آن با جازم ، مانند :
( لا تَخافُ دَرَكاً وَ لا تَخْشى )
« 8 » ،
( سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنْسى )
« 9 » بنا بر اينكه نهى باشد .
دهم : صرف نمودن غير منصرف ، مانند :
( قَوارِيرَا * قَوارِيرَا )
« 10 » .
يازدهم : ترجيح مذكر آوردن اسم جنس ، مانند فرمودهء خداوند :
( أَعْجازُ نَخْلٍ مُنْقَعِرٍ )
« 11 » .
دوازدهم : ترجيح مؤنث آوردن اسم جنس ، مانند :
( أَعْجازُ نَخْلٍ خاوِيَةٍ )
« 12 » ، و نظير اين دو است فرمودهء خداوند در سورة القمر :
( وَ كُلُّ صَغِيرٍ وَ كَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ )
« 13 » ، و در سورة الكهف :
( لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصاها )
« 14 » .
سيزدهم : اقتصار بر يكى از دو وجه جايزى كه به آن دو خوانده شده در قرائتهاى هفتگانه ، در غير آنها ، مانند فرمودهء خداى تعالى :
( فَأُولئِكَ تَحَرَّوْا رَشَداً )
« 15 » ، كه « رشدا » در قرائتهاى هفتگانه خوانده نشده است ، و نيز :
( وَ هَيِّئْ لَنا مِنْ أَمْرِنا رَشَداً )
« 16 » زيرا كه فاصلهها در هر دو سوره متحرك الوسط مىباشند ، و حال آنكه در جاى ديگر آمده :
( وَ إِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ )
« 17 » و با اين بيان باطل مىشود ترجيح فارسى قرائت با حركت را به جهت اجماع بر آن در آنچه گذشت ، و نظير اين است قرائت :
( تَبَّتْ يَدا أَبِي لَهَبٍ وَ تَبَّ )
« 18 » با سكون و فتح هاء ، بر خلاف :
( سَيَصْلى ناراً ذاتَ لَهَبٍ )
هامش
( 1 ) طه ، 67
( 2 ) أسراء ، 13
( 3 ) رعد ، 9
( 4 ) غافر ، 32
( 5 ) فجر ، 4
( 6 ) قمر ، 16
( 7 ) رعد ، 32
( 8 ) طه ، 77
( 9 ) أعلى ، 6
( 10 ) إنسان ، 15 و 16
( 11 ) قمر ، 30
( 12 ) حاقة ، 7
( 13 ) قمر ، 53
( 14 ) كهف ، 49
( 15 ) جن ، 14
( 16 ) كهف ، 10
( 17 ) أعراف ، 146
( 18 ) مسد ، 3